Изге Язма: II Патшалар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:17:35.733095+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. II Патшалар
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

II Патшалар

Патшалар (икенче китап)

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

1

Шаулның үлеме хакында Давытка мәгълүм булу

11-2Шаулның вафатыннан соң Давыт, амалыкыйларны тар-мар итеп, Сыйкләгкә әйләнеп кайтты. Биредә ул ике көн торды. Өченче көнне аның янына Шаул станыннан өс киемнәре теткәләнеп беткән, башына туфрак сибелгән бер адәм килде. Давыт каршына килеп җитүгә, ул, бил бөгеп, җиргә кадәр башын иде+.

3– Кай тарафлардан килешең? – дип сорады аңардан Давыт.

– Исраил гаскәрен калдырып качып кайттым мин, – дип җаваплады теге.

4– Ни-нәрсәләр булды анда, сөйләп бир миңа, – диде Давыт.

– Исраилиләр сугыш кырын ташлап качты, күбәүләр яу кырында ятып калды. Шаул үзе һәм аның углы Йонатан да шунда һәлак булды, – диде теге адәм.

5– Шаул белән аның углы Йонатанның үлүен син каян беләсең? – дип сорады Давыт әлеге хәлләрне бәян иткән егеттән.

6– Мин очраклы гына Гильбога тавына килеп чыккан идем, – дип сүзен дәвам итте хәбәр китергән егет, – шулчак сөңгесенә таянган яралы Шаулны күреп алдым: пелештиләрнең сугыш арбалары вә атлы җайдаклары аны куып җитеп килә иде+. 7Шунда ул артына әйләнеп карады һәм, мине күреп, үз янына чакырды. «Тыңлыйм сине», – дидем мин. 8«Кем син?» – дип сорады ул миннән. «Амалыкыйлардан мин», – дип җавапладым. 9Шуннан ул миңа: «Бире кил, үтер мине. Газапларым үлемгә тиң, ләкин җаным тәнемдә әле», – диде+. 10Мин килдем дә аны үтердем, чөнки авыр ярадан мантырдай түгел иде ул. Аннары мин, аның башыннан таҗын, кулбашыннан беләзеген салдырып, бирегә, син әфәндем янына алып килдем.

11Шулчак Давыт һәм аның янәшәсендәге кешеләр, кайгыдан өсләрендәге киемнәрен ертып,+
12еларга-сыктарга тотындылар. Шул рәвешле алар, гомерләре кылычтан киселгән Шаул вә аның углы Йонатан, Раббы халкы Исраил хакында кайнар күз яшьләре коеп, кич җиткәнче авызларына ризык капмадылар.

13– Тумышың белән кем буласың? – дип сорады Давыт хәбәр алып килгән егеттән.

– Килмешәк бер амалыкыйның углы мин, – диде егет.

14-16– Ничек итеп син Раббы Үзе май сөрткән кешегә кул күтәрергә җөрьәт иттең?! Чөнки «Раббы май сөрткән патшаны үтердем» дип, син үз авызың белән әйттең – үз үлемеңдә син үзең гаеплесең! – диде аңа Давыт һәм, янындагы егетләрнең берсен чакырып китереп, амалыкыйны үтерергә боерды, һәм ул егет аны үтерде+.

Давытның кайгы җыры

17Давыт шуннан соң Шаул һәм аның углы Йонатан истәлегенә багышлап үзенең кайгы җырын башкарды. 18Әлеге җырны ул Яһүдә угылларына өйрәтергә боерды. Соңыннан Яшар[*] китабына теркәлгән һәм «Ук» дип аталган бу җыр мондый иде:

19«И-и Исраил, Синең күркең тауларыңда ятып калды!

Баһадирлар әнә ничек һәлак булды!

20Бу хакта Гәт шәһәрендә сөйләмәгез,

Ашкылун урамнарында телегезне тыегыз:

Пелешет кызлары сөенмәсен,
сөннәтсезләрнең кызлары тантана итмәсен+.

21И-и Гильбога таулары!

Сезнең өскә чык бөртеге вә яңгыр тамчысы төшмәсен,
уңыш бирә торган кырлар да булмасын сездә,
чөнки баһадирларның калканы,

Шаул калканы шушында җиңелде,
инде аңа зәйтүн мае сөртелмәс булыр+.

22Дошман канына манчылмыйча, сугышчыны яраламыйча,

Йонатанның угы да, Шаулның кылычы да әйләнеп кайтмый иде.

23Шаул белән Йонатан халыкның мәхәббәт-хөрмәтен тоеп яшәде;

Алар, дөньялыкта бергә булып, әҗәлләрен дә бергә таптылар.

Бөркеттән җитезрәк, арысланнан көчлерәк иде алар.

24И-и Исраил кызлары!

Сезгә зиннәтле кызыл киемнәр кидергән
һәм киемнәрегезне алтыннар белән бизәгән

Шаулны искә алып ачы күз яшьләре коегыз.

25Баһадирлар әнә ничек яу кырында ятып калды!

Йонатан синең биек тауларыңда һәлак булды.

26Туганым Йонатан, синең хакта хәсрәтем чиксездер:

Минем өчен син ифрат кадерле идең;
синең мәхәббәтең минем өчен хатын-кыз мәхәббәтеннән дә өстен булды+.

27Баһадирлар әнә ничек һәлак булды!

Нинди сугыш коралы һәлак булды!»

2

Давыт – Яһүдә патшасы

2^1Аннары Давыт:

– Яһүдә шәһәрләренең берәрсенә барыйммы мин? – дигән киңәш белән Раббыга мөрәҗәгать итте.

– Бар, – дип җавап бирде аңа Раббы.

– Кайсысына барыйм? – дип сорады Давыт.

– Хебрунга, – диде Ул+.

2Давыт, үзенең ике хатынын – изрегыллы Ахиногамны һәм Навалның тол хатыны, кәрмилле Абигәйльне ияртеп, шунда юнәлде+. 3Давыт үзе белән бергә яраннарын һәм аларның гаиләләрен дә алып килде; алар Хебрун тирәсендә төпләнеп калдылар+. 4Беркөн Яһүдә кешеләре Хебрунга килделәр һәм, Давытның башына зәйтүн мае сөртеп, аны Яһүдә патшасы итеп билгеләделәр. Аннары аңа: «Гилыгад Явешендә яшәүчеләр Шаулны җир куенына тапшырдылар», – дигән хәбәр җиткерделәр+. 5Шуннан Давыт, Гилыгад Явешендә яшәүче халыкка җиткерер өчен үзенең илчеләрен озатып, шундый хәбәр юллады: «Әфәндегез Шаулга кылган мәрхәмәтегез һәм аны гүргә иңдерүегез өчен, Раббы алдында фатиха иясе сез. 6Раббы сезгә Үзенең мәрхәмәтен вә тугрылыгын насыйп әйләсен; кылган гамәлләрегез өчен мин дә сезне әҗерсез калдырмам. 7Бүгенге көндә сезнең көчле куллы, батыр йөрәкле булуыгыз зарур, чөнки әфәндегез Шаул вафат, ә Яһүдә ыругы, үзе өстеннән патшалык итәр өчен, башыма зәйтүн мае сөртте».

Иш-Бошет – Исраил патшасы

8-9Әмма Шаулның гаскәр башлыгы Нер углы Абнер, Шаул углы Иш-Бошетны Маханаимгә алып килеп, аны Гилыгад, Ашер, Изрегыл, Эфраим, Беньямин вә бөтен Исраил җиренең патшасы итеп куйды+.

10Исраил белән патшалык итә башлаган чорда Шаул углы Иш-Бошет кырык яшен тутырган булып, ул ике ел дәвамында патша вазифасын башкарды. Яһүдә ыругы исә Давыт ягында калды. 11Давыт Хебрунда Яһүдә ыругы өстеннән җәмгысы җиде ел да алты ай патшалык итте+.

Яһүдә һәм Исраил арасындагы сугыш

12Бервакыт Нер углы Абнер һәм Шаул углы Иш-Бошетның хезмәтчеләре, Маханаимнән кузгалып, Гибгон каласына юл алдылар. 13Сәрүя углы Йоав белән Давыт хезмәтчеләре дә аларга каршы күтәрелеп чыгып, һәр ике як Гибгон буасы янында – берсе буаның бер ягында, икенчесе каршы якта урнашты+.

14– Егетләр тезелеп бассыннар да безнең алда көч сынашсыннар, – дип кычкырды шунда Йоавка Абнер.

– Ярый, сынашсыннар, – дип ризалашты Йоав.

15Шаул углы Иш-Бошет ягыннан Беньямин ыругындагы унике егет чыгып басты, Давыт хезмәтчеләреннән дә унике егет чыкты. 16Алар бер-берсен чәчләреннән эләктереп алдылар да, берсе икенчесенең янтыгына кылычын чәнчеп, бергә җиргә аудылар. Шуңа күрә Гибгондагы бу урынга соңыннан Хелкат-Һассурим[*] дип исем куштылар. 17Ике арада аяусыз көрәш башланып, ул көнне орышта Давыт хезмәтчеләре Абнерны һәм исраилиләрне җиңеп чыкты.

18Әлеге бәрелештә Сәрүянең Йоав, Әвишәй, Асаһел исемле өч углы да катнашты. Асаһел дигәне тау кәҗәсе кебек җитез аяклы иде+. 19Ул, Абнерны куа чыгып, уңга да, сулга да тайпылмыйча, аның эзеннән барды. 20Абнер, аңа таба әйләнеп:

– Синме бу, Асаһел? – дип сорады.

– Әйе, мин! – дип җавап кайтарды тегесе.

21– Эзәрлекләмә мине, уңга яки сулга каер, берәр яшь сугышчыны тот та коралын үзеңә ал, – диде Абнер.

Әмма Асаһел аңардан калышырга теләмәде.

22– Эзәрлекләмә мине, юкса үтерәм, аннары ничек кардәшең Йоав күзенә күренермен, – дип, Абнер аны тагын туктатырга омтылып карады.

23Ләкин тегесенең аңардан каласы килмәде. Шулчак Абнер борылды да сөңгесенең сабы белән аның корсагына китереп кадады – сөңге аны үтәли тишеп чыкты; Асаһел басып торган урынында җиргә ауды һәм җан бирде. (Аның яныннан узганда, гаскәриләр туктамый кала алмадылар.)

24Әмма Йоав белән Әвишәй исә Абнерны эзәрлекләвен дәвам иттеләр. Алар Гибгон чүленә бара торган юл буена, Гиях каршындагы Амма калкулыгына килеп җиткәндә, кояш баеган иде инде. 25Беньямин сугышчыларының бер төркеме, Абнерны әйләндереп алып, калкулык өстендә туктап калды. 26Шунда Абнер Йоавка:

– Кайчанга кадәр кылычтан кеше гомере өзелер?! Моның азагы аяныч буласы әллә сиңа мәгълүм түгелме?! Ник син үзеңнең кешеләреңә: «Кардәшләрегезне эзәрлекләүдән туктагыз», – дип әйтмисең? – дип кычкырды.

27-28Йоав:

– Аллаһы Үзе шаһиттыр: әгәр син шушы сүзләреңне әйтмәгән булсаң, кешеләр үз кардәшләрен таңгача эзәрлекләп барыр иде, – дип җавап кайтарды да быргысын уйнатты.

Шуннан бар халык, исраилиләрне эзәрлекләүдән туктап, башка инде сугышмады. 29Абнер, кузгалып, үзенең кешеләре белән төн буе үзән буйлап барды һәм, Үрдүнне кичкәннән соң бөтен Битронны үтеп, Маханаимгә кайтып җитте. 30Йоав исә Абнерны эзәрлекләп барган җиреннән кире әйләнеп кайтты да үзенең гаскәрен җыеп алды. Асаһелдан кала Давытның унтугыз хезмәтчесе һәлак булуы ачыкланды.

31Абнер белән килгән өч йөз алтмыш Беньямин сугышчысын Давыт хезмәтчеләре кылычтан уздырган иде. 32Асаһелны Бәйт-Лехемдә атасы төрбәсендә гүргә иңдерделәр. Шуннан Йоав үзенең кешеләре белән кайтырга кузгалды һәм, төнозын юлда булып, таңда Хебрунга җитте.

3

3^1•Шул хәлләрдән соң Шаул белән Давыт гаиләсе арасында дошманлык урнашты, һәм ул шактый озакка сузылды. Давыт ягы күзгә күренеп ныгыганнан-ныгый, Шаул ягы исә көннән-көн көчсезләнә барды.

Давытның Хебрунда туган угыллары

2Хебрунда Давытның бер-бер артлы угыллары туа торды. Изрегыллы Ахиногамнан туган Амнун аның беренче углы булды+. 3Икенче углы Килеаб – Навалның тол хатыны кәрмилле Абигәйльдән; өченчесе – Абшалум – Гәшүр патшасы Талмайның Мәгакәһ атлы кызыннан;+
4дүртенчесе – Адония – Хаггиттән; бишенчесе – Шефатия – Абиталдан;+
5алтынчысы – Итрыгам – Давытның Эгла исемле хатыныннан туды. Давыт угылларының һәммәсе Хебрунда дөньяга килде.

Абнерның Иш-Бошет белән ызгышуы

6Шаул белән Давыт гаиләсе арасында дошмани мөнәсәбәтләр сакланганда, Шаул гаиләсе яклы Абнерның көч-дәрәҗәсе ныгый барды. 7Беркөн Иш-Бошет Абнердан:

– Ни өчен әле син атамның кәнизәге янына кердең? – дип сорады. (Шаулның әлеге кәнизәге Аяһ исемле адәмнең Риспа исемле кызы иде.)+

8Абнерның Иш-Бошет сүзләренә бик нык ачуы чыкты:

– Әллә мине яһүдиләргә хезмәт итүче эт дип беләсеңме, – диде ул.

– Мин, Яһүдәгә каршы чыгып, атаң Шаул гаиләсенә, аның ир туганнарына, дусларына тугрылыгымны күрсәттем, сине Давыт кулыннан саклап калдым, ә син мине шул хатын белән гөнаһ кылуда гаепләмәкче буласың. 9-10Анттыр, Раббы әйткәннәрнең мин һәммәсен гамәлгә ашырырмын. Раббы: «Патшалыкны Шаул гаиләсеннән алып Давытка тапшырачакмын һәм Даннан алып Беер-Шебага кадәр бөтен Исраил вә Яһүдә җирендә Давыт тәхетен ныгытачакмын», – дип әйткән иде, һәм шуны тормышка ашырмасам, миңа Аллаһының каргышы төшсен++.

11Иш-Бошет авыз ачып Абнерга каршы сүз әйтә алмады, чөнки ул аңардан бик курка иде.

Абнер белән Давытның килешүе

12Шуннан Абнер «Бу җирнең хуҗасы кем?!» дип сорар өчен һәм «Әгәр минем белән сүз беркетсәң, бөтен Исраил халкын синең тирәңә тупларга ярдәм итәчәкмен» дигән хәбәрне җиткерер өчен, Давыт янына үзенең илчеләрен җибәрде.

13Давыт исә аңа: «Ярар, мин синең белән килешү төзермен, ләкин сиңа бер үтенечем бар: әгәр үзең белән Шаул кызы Микәлне алып килмәсәң, синең белән очрашмаячакмын», – дип җавап кайтарды+. 14Аннары Давыт, «Хатыным Микәлне миңа кайтар, мин аның өчен йөз пелештинең җанын кыйдым» дигән сүзләрен җиткерер өчен, Иш-Бошетка да үзенең илчеләрен юллады+.

15Микәлне иреннән – Лаиш углы Палтиелдән тартып алыр өчен, Иш-Бошет үзенең кешеләрен җибәрде+. 16Микәлгә ияреп ире Палтиел да китте һәм күз яшьләре түгә-түгә хатынын Бахуримга кадәр озата барды; әмма Абнер аңа кайтырга боергач, ул борылып өенә кайтып китте. 17-18Шуннан Абнер Исраил өлкәннәренә мөрәҗәгать итте:

– Сез үзегезнең өстән Давытның патша булуын теләгән идегез, – диде ул, – шул теләгегезне менә хәзер тормышка ашырыгыз! Чөнки Раббының Давыт хакында: «Колым Давытның кулы белән Мин Үземнең Исраил халкын пелештиләрдән һәм барлык дошманнарыннан азат итәрмен», – дип әйткән сүзе бар.

19Абнер шулай ук беньяминнәр белән дә сөйләште. Аннары ул, Исраилнең вә Беньямин ыругының теләген Давытка җиткерер өчен, Хебрунга юнәлде. 20Абнер үзенең егерме кешесен ияртеп Хебрунга килгәч, Давыт алар хөрмәтенә сый мәҗлесе җыйды. 21Шунда Абнер Давытка болай диде:

– Рөхсәтеңне бирсәң, мин хәзер әфәндем патша хозурына бөтен Исраил халкын җыеп китерер идем; алар синең белән килешү төзерләр, һәм син җаның теләгәнчә алар өстеннән патшалык итәр идең.

Бу сүзләрдән соң Давыт аңа үзенең фатихасын күндерде, һәм Абнер исән-имин китеп барды.

Абнерның үлеме

22Шул вакытны Йоав белән Давыт хезмәтчеләре мул табыш белән яу кырыннан кайтып керәләр, әмма Абнер инде Хебруннан киткән була, чөнки Давыт аны иминлек теләп үзе озатып җибәрә. 23Йоав һәм аның белән яу кырында йөргән гаскәриләр Хебрунга әйләнеп кайткач, Абнерның бирегә килүен, Давытның иминлек теләп аны озатып калуын Йоавка җиткерәләр. 24Шуннан Йоав, патша янына килеп:

– Нәрсә эшләдең син?! – диде. – Бирегә Абнер килгән булган, ә син аны кайтарып җибәргәнсең. 25Абнерны беләсең бит: синең гаскәрләреңне карап-күзәтеп, ни-нәрсә эшләгәнеңне тикшереп ялганларга йөри ул.

26Давыт яныннан чыкканнан соң, Йоав Абнер артыннан чапкыннарын җибәрде, һәм алар аны Сираһ кизләве яныннан тотып алып кайттылар, әмма Давыт моны белми калды. 27Абнер Хебрунга кире әйләнеп кайткач, икәүдән-икәү сөйләшү сылтавы белән Йоав аны капканың теге ягына чакырып алды да корсагын җәрәхәтләде. Шул рәвешле, Йоав үзенең кардәше Асаһел каны өчен Абнердан үч алды+. 28Соңрак бу хакта ишеткәч, Давыт:

– Нер углы Абнер үлемендә Раббы каршында мин үзем дә, патшалыгым да мәңгегә гаепсездер. 29Моның гаебе Йоав башына һәм атасының бөтен гаиләсенә төшсен; Йоав йорты беркайчан кайгысыз яшәмәсен: аның гаиләсендә махау зәхмәте кагылган яисә таякка таянган, гомерләре кылычтан киселгән йә булмаса бер сынык икмәккә тилмергән адәмнәр бетеп тормасын, – диде+.

30Шулай итеп, бертуган Йоав белән Әвишәй Абнерны үтерделәр, чөнки Гибгон янындагы көрәштә ул кардәшләре Асаһелның җанын кыйган иде+. 31-32Шуннан Давыт Йоавка һәм янәшәсендәге барча кешегә:

– Өстегездәге киемнәрне ертып, кайгы киеме киегез һәм Абнерның җәсәде өстендә күз яшьләре коегыз, – диде.

Давыт патша аның мәетен үзе озата барды. Хебрунда Абнерны гүргә иңдергән чакта, патша ачы күз яшьләре түкте; патшага кушылып бар халык елады. 33-34Абнерны җир куенына тапшырган чакта:

– Әшәке кешеләр сыман үләргә тиеш идеңмени син, Абнер?! – дип сыктады патша. – Кулларың бәйләнмәгән иде бит синең, аякларыңда да зынҗырлар юк иде, юлбасарлар кулыннан һәлак булган сыман киселде синең гомерең.

Шуннан халык тагын да ныграк еларга тотынды. 35Көн дәвамында Давытка әллә күпме кеше ризык тәкъдим итсә дә, «Кояш баеганчы авызыма икмәк яисә башка ризык алсам, Аллаһының иң каты каһәре төшсен миңа» дип ант биргәнгә күрә, тамагына ул берни капмады.

36Патшалары кылган һәммә эш-гамәл күңелләренә хуш килгән кебек, аның бу кылыгын да бар халык хуп күрде. 37Шул рәвешле, ул көнне Нер углы Абнер үлемендә патшаның гаепсез булуын бар халык һәм бөтен Исраил аңлады.

38– Бүген Исраилдә бөек юлбашчы һәм асыл ир-егет һәлак булуы мәгълүмме сезгә? – диде патша үзенең хезмәтчеләренә. – 39Патшалыкка майланган зат булсам да, әлеге Сәрүя угылларына минем тешем үтми; бәс, шулай булгач, Раббы аларның явызлыгын үзләренә явызлык итеп кайтарсын+.

4

Иш-Бошетның үлеме

4^1Хебрунда Абнерның вафат булуын ишеткәч, Шаул углы Иш-Бошет тәмәм каушап калды, бөтен Исраил дә шулай ук шомга төште. 2Шаул углы Иш-Бошетның Багъна вә Рикәб исемле гаскәр башлыклары бар иде. Алар Беһеротта яшәүче һәм Беньямин ыругына караган Риммун угыллары иде. Беһерот шәһәре Беньямин җиренә керә,+
3чөнки Беһеротта яшәүчеләр кайчандыр Гиттаимгә качкан була, һәм алар әле бүген дә анда килмешәк дип санала+.

4Шаул углы Йонатанның аксак углы бар иде. Шаул белән Йонатанның үлеме хакында Изрегылдан хәбәр килгән көнне бала багучы хатын әлеге биш яшьлек оланны күтәреп ашыга-кабалана йөгерә башлый һәм баланы кулыннан төшереп җибәрә – бала шуннан имгәнеп кала. Аның исеме Мепибошет була+.

5Шулай бервакыт беһеротлы Риммунның угыллары Рикәб белән Багъна көндезге челләдә Иш-Бошет яшәгән йорт янына килделәр; бу вакытны Иш-Бошет көн үзәгендәге эсседән качып ял итәргә яткан була. 6Рикәб һәм аның ир туганы Багъна, бодай алырга килгән булып, өй эченә узалар һәм Иш-Бошетны корсагына кадап үтерәләр дә чыгып качалар. 7-8Алар йорт эченә аяк баскан вакытта Иш-Бошет урын өстендә, үзенең йокы бүлмәсендә ята иде; агалы-энеле туганнар аны үтерәләр дә, башын кисеп алып, шәһәрдән чыгып китәләр; төнозын Үрдүн үзәненнән барганнан соң, алар Давыт янына Хебрунга килеп җитәләр һәм, Иш-Бошетның башын аның каршына алып килеп, патшага:

– Сине үтерергә йөргән дошманыңның – Шаул углы Иш-Бошетның башы бу. Раббы бүген патша әфәндем өчен Шаулдан һәм аның нәселеннән үч алды, – дип әйтәләр.

9-11Беһеротлы Риммун угылларына – Рикәбкә вә аның кардәше Багънага җавап итеп, Давыт:

– Җанымны олы хәсрәттән коткарган Раббы Үзе шаһиттыр: Сыйкләгтә чакта «Шаул вафат!» дип сөенче алырга килгән берәүне мин бүләклисе урында җәзага тарттым; бүген исә яман бәндәләр бер гаепсез кешене үз өендә, үз ятагында үтереп чыккач, аның каны өчен мин үч алмам, залимнәрне[*] җир йөзеннән юк итмәм дип уйлыйсызмы?! – ди++.

12Давыт үзенең хезмәтчеләренә әмер бирә, һәм алар, әлеге ике туганны үтереп, аяк-кулларын чабып ташлыйлар да гәүдәләрен Хебрундагы буа янында асып куялар. Иш-Бошетның башын исә Хебрунда Абнер күмелгән кабердә гүргә иңдерәләр.

5

Давыт – Исраил патшасы

5^1•Исраилдәге бөтен ыруглар җыелышып Давыт янына Хебрунга килделәр һәм:

– Без синең белән бер җан, бер тәндер, – диделәр. 2– Әүвәле, безнең өстән Шаул патшалык иткән вакытларда, безне әйдәп сугышларга син алып бардың һәм Исраилне, яу кырыннан алып чыгып, кабат өенә син алып кайттың. Раббы: «Син халкым Исраилнең көтүчесе булырсың һәм Исраил өстеннән идарә итәрсең», – диде сиңа+.

3Исраилнең барча өлкәннәре патша янына Хебрунга килгәч, Давыт патша алар белән Раббы каршында килешү төзеде; һәм өлкәннәр Давытны, зәйтүн мае сөртеп, Исраил патшасы итеп билгеләделәр. 4Патша тәхетенә утырганда Давытка утыз яшь иде; һәм ул кырык ел дәвамында патшалык итте+. 5Шуның җиде ел да алты аен, Яһүдә белән идарә иткән чорын, Хебрунда уздырды, бөтен Исраил вә Яһүдә белән идарә иткән утыз өч елы исә аның Иерусалимдә үтте+.

6•Бервакыт патша үзенең кешеләре белән Иерусалимгә, шул илдә яшәүче явүсиләргә каршы яуга кузгалды, әмма явүсиләр Давытка:

– Син бирегә керә алмассың, сине хәтта сукыр вә аксаклар да куып җибәрә алыр, – диде. Алар «Давыт бирегә аяк баса алмас!» дигән уйда иделәр+.

7Ләкин Давыт Сион кирмәнен яулап алды, һәм әлеге ныгытма Давыт шәһәренә әйләнде. 8Ул көнне Давыт үзенең кешеләренә:

– Явүсиләргә каршы көрәшкә кузгалган һәр сугышчы Давытның аксак вә сукыр дошманнарының җанын кыярга тиеш, – дип әйтеп куйды. Шуңа күрә халыкта «Аксак вә сукыр адәмнәр Аллаһы йортына керә алмас!» дигән гыйбарә яши. 9Шуннан Давыт, әлеге ныгытмада яши башлап, аны Давыт шәһәре дип атады; аннары Милло кирмәненнән башлап шәһәр үзәгенә кадәр бар җирне ныгытып чыкты+. 10Давыт зур уңышларга ирешеп, аның көч-гайрәте һаман арта барды, чөнки Күкләр Хуҗасы Раббы һәрчак Давыт янында булды+.

11•Сур патшасы Хирам үзенең илчеләрен, шулай ук төзелеш өчен эрбет агачы, балта осталарын һәм ташчыларын Давыт янына җибәреп, алар аңа сарай җиткереп бирделәр+. 12Давыт шуны аңлады ки, Раббы аны Үзенең халкы исраилиләр хакына Исраил патшасы итеп билгеләгән һәм патшалыгының дәрәҗәсен югары күтәргән булырга тиеш.

13Хебруннан китеп, Давыт Иерусалимдә дә үзенә кәнизәкләр вә хатыннар алды. Аның тагын да угыл-кызлары туды. 14Иерусалимдә дөньяга килгән балаларының исемнәре мондыйдыр: Шаммуа, Шобаб, Натан, Сөләйман,+
15Ибхар, Элишуа, Непег, Япиа, 16Элишама, Эльяда һәм Элифелет.

Давытның пелештиләрне җиңүе

17•Давытка май сөртеп, Исраил патшасы итеп куюларын белгәч, пелештиләр Давытны эзләргә тотындылар. Бу хакта ишетеп, Давыт үзенең кирмән-ныгытмасына юнәлде. 18Пелештиләр, килеп, Рефаим үзәненә тупландылар+. 19Шулчак Давыт:

– Пелештиләргә каршы чыгаргамы миңа? Аларны минем кулга тапшырырсыңмы? – дип, Раббысына мөрәҗәгать итте.

– Бар, каршы чык, мин пелештиләрне синең кулга тапшырачакмын, – диде Давытка Раббы.

20Давыт Багал-Перасим[*] тарафына кузгалды һәм пелештиләрне шунда тар-мар китерде.

– Су ташкыны буаны җимергән кебек, Раббы да минем каршыда торган дошманнарны таратып-туздырып ташлады, – диде Давыт. Шуңа күрә әлеге урынга соңыннан Багал-Перасим дип исем куштылар+. 21Пелештиләр үзләренең пот-сыннарын шунда ташлап калдырдылар, ә Давыт үзенең кешеләре белән аларны алып китте.

22Күпмедер вакыттан соң пелештиләр кабат әйләнеп килделәр һәм Рефаим үзәнендә тупландылар. 23Давыт тагын сорау белән Раббыга мөрәҗәгать итте, һәм Ул аңа:

– Дошманның каршысына барма, әйләнеп, бәлзәм агачлыгы ягыннан артларыннан бәр. 24Бәлзәм агачларының очлары шаулый башлагач, һөҗүмгә күч; димәк, Пелешет гаскәрләрен тар-мар итәргә синең алдан Раббы Үзе бара дигән сүз бу, – диде+.

25Раббы ничек кушса, Давыт шулай эшләде. Нәтиҗәдә Давыт пелештиләрне Гебадан Газерга җиткәнче юл буе кырып барды.

6

Давытның Иерусалимгә Аллаһы сандыгын алып кайтуы

61-2•Күпмедер вакыттан соң Давыт яңадан Исраилнең иң яхшы утыз мең сугышчысын җыеп алды һәм, үз янындагы шушы бөтен халыкны ияртеп, керубимнәр арасында утырган Күкләр Хуҗасы Раббы исемен йөртүче Аллаһы сандыгын Яһүдә җирендәге Багал каласыннан алып китәргә дип чыгып китте+. 3Абинадабның калку урында салынган йортыннан чыгарып, Аллаһының сандыгын алар яңа арба өстенә урнаштырдылар. Сандык куелган арбаны Абинадабның Узза һәм Ахъя исемле угыллары тартып барды[*]+. 4Ахъя сандык алдыннан атлады. 5Ә Давыт һәм исраилиләрнең барысы, бии-җырлый, кипарис агачыннан эшләнгән уен коралларында уйнап, гөслә вә лира чиертеп, шөлдерле барабан кагып, тәлинкәләр чеңләтеп, шапылдавыклар шакылдатып, Раббы алдында күңел ачты. 6Нәкун атлы адәмнең ындыры турысыннан узганда, үгезләр сөрлегеп китте дә Узза, кулын сузып, Аллаһы сандыгын тотып калды+. 7Шулчак Раббының Уззага ачуы чыкты, һәм Ул сандыкка орынырга батырчылык иткән Уззаның гомерен өзде – Узза шунда Аллаһы сандыгы каршында җан бирде. 8Бу хәл Давытны зур хәсрәткә салды, һәм шушы төбәккә ул Перес-Узза[*] дип исем кушты; ошбу урынны әле дә шулай атап йөртәләр. 9-10Ул көнне Давыт Раббыдан курка калды һәм:

– Раббы сандыгын ничек итеп үземә алып кайтыйм?! – дип, сандыкны үзенең шәһәренә кертмәскә карар кылды. Шуңа күрә, барган юлыннан читкә борылып, аны гәтле Обид-Эдом йортына илтеп урнаштырды. 11Раббы сандыгы өч ай буена гәтле Обид-Эдом йортында кала бирде, һәм Раббы Обид-Эдомга вә аның бөтен гаиләсенә Үзенең мөбарәк фатихасын күндерде+.

12«Аллаһы сандыгы хакына Раббы Обид-Эдомның гаиләсенә һәм аның бар булган мал-мөлкәтенә Үзенең фатихасын күндергән» дигән хәбәр Давыт колагына килеп ирешкәннән соң, Аллаһы сандыгын ул зур тантана белән Обид-Эдом йортыннан үзенең шәһәренә күчерде. 13Раббы сандыгын күтәреп баручылар алты адым атлаган саен, Давыт бер үгез белән симертелгән бер бозауны корбанга чала торды. 14Өстенә руханиларның җитен киемен кигән Давыт үзе исә ару-талу белмичә Раббы алдыннан биеп-сикереп барды+. 15Шулай итеп, Давыт һәм бөтен Исраил халкы Раббының сандыгын шатлык авазлары белән, быргылар кычкыртып күтәреп бардылар.

16Раббы сандыгын Давыт шәһәренә алып кергән чакта, Шаул кызы Микәл тәрәзәдән карап тора иде. Раббы каршында сикерә-сикерә биеп баручы Давыт патшаны күргәч, аның йөрәгенә Давытка карата җирәнү хисе кереп оялады+.

17Раббы сандыгын үзе эшләткән чатыр эченә алып кереп, аның урта бер җиренә китереп урнаштырганнан соң, Давыт Раббы каршында тулаем яндыру корбаны һәм татулык корбаны китерде+. 18Тулаем яндыру һәм татулык корбаннары китерү тәмамлангач, Давыт халыкны Күкләр Хуҗасы Раббы исеме белән фатихалады+. 19Аннары ул Исраилнең күп санлы халкына, һәр иргә һәм һәр хатын-кызга берешәр икмәк, берешәр кисәк кыздырылган ит вә берешәр йөземле көлчә өләшеп чыкты. Шуннан соң бар халык өйләренә таралды. 20Давыт үз йортына фатиха күндерергә дип әйләнеп кайткач, Шаул кызы Микәл аның каршына чыгып:

– Юләр бер адәм кебек, хезмәтчеләренең кол хатын-кызлары алдында чишенеп, Исраил патшасы бүген әнә ничек дан казанды! – диде.

21-22– Синең атаңнан, аның гаиләсендәге барча кешедән мине өстен күреп, мине Раббы халкының – Исраилнең юлбашчысы итеп куйган Раббы каршында уйнармын да, биермен дә, – дип җавап кайтарды Давыт. – Мин үз-үземне тагын да ныграк кимсетермен, түбәнсетермен, әмма син телгә алган кол хатын-кызлар каршында минем дәрәҗәм күтәрелер генә!+

23Шаул кызы Микәлнең үлгәнче балалары булмады.

7

Давытның гаилә-йорты мәңге патшалык итәр, дип Раббының вәгъдә бирүе

7^1•Давыт патша шулай үз сараенда яши бирде. Раббы аңа әйләнә-тирәсендәге дошманнарыннан ял итәргә мөмкинлек тудырды. 2Көннәрнең берендә Давыт патша Натан пәйгамбәргә:

– Менә, мин эрбет агачыннан салынган сарайда яшим, ә Аллаһы сандыгы чатырда тора, – диде+.

3– Бар, күңелеңдә булганны эшлә, алайса; чөнки Раббы синең яндадыр, – диде аңа Натан.

4Әмма шул төнне Натанга Раббы сүзе иреште:

5– Бар, колым Давытка, Раббы менә болай дип әйтә, диген: «Минем өчен йорт салырга тиешле кеше синмени?! 6Исраил халкын Мисырдан алып чыккан көннән башлап бүгенгә кадәр йорт эчендә яшәгәнем юк Минем. Бер җирдән икенче җиргә күчкәндә, урыным һаман чатырда булды. 7Исраил халкы белән бергә кайда гына йөрсәм дә, Үз халкым Исраилне кайгырту өчен билгеләгән юлбашчыларның берәрсеннән: „Ник Миңа эрбет агачыннан йорт салып бирмисез?“ – дип сорадыммы?!» 8Димәк ки, колым Давытка, Күкләр Хуҗасы Раббы болай дип әйтә, диген: «Мин сине, сарык көтеп йөргән җиреңнән алып, Үземнең Исраил халкына хаким итеп куйдым+. 9Син кай тарафка юнәлсәң дә, Мин синең белән булдым, каршыңда торган бөтен дошманнарыңны кырып бардым. Синең исемеңне Мин җир йөзендә яшәүче бөек затлар рәтенә куярмын!+
10-11Үземнең Исраил халкына Мин Үзем сайлаган урынны бирермен, аны шунда урнаштырырмын, һәм ул тыныч яшәр – аны инде беркем дә борчымас; әүвәлге сыман, Үземнең Исраил халкы өстеннән хөкемчеләр билгели башлаган чордагы кебек, явыз ниятле адәмнәр Минем халкымны инде кысрыклый алмас. Мин сиңа бөтен дошманнарыңнан тынычлап ял итәргә мөмкинлек бирермен». Раббы, синең гаилә-йортыңны корырмын, дип белдерә:+
12«Соңгы сәгатең сугып, ата-бабаларың янында тынычлык тапканнан соң, синең орлыгыңнан туган баланы патша итеп куярмын һәм аның патшалыгын ныгытырмын+. 13Ул Минем исемгә багышлап йорт салдырыр, һәм Мин аның патшалыгын мәңгегә урнаштырырмын+. 14Мин – аның атасы, ә ул Минем углым булыр. Әгәр ул гөнаһ эш кылса, Мин аңа җәзаны башкалар аша бирдерермен, һәм алар минем чыбыркым булыр+. 15Ләкин, Шаулдан йөз чөереп карашымны сиңа төбәгән кебек, углыңны Мин беркайчан да Үземнең мәрхәмәтемнән ташламам. 16Синең гаилә-йортың вә синең патшалыгың мәңге какшамас, синең тәхетең дә мәңгелек булыр!»+

Давытның рәхмәт догасы

17Шулай итеп, Натан әлеге вәхине[*] сүзгә-сүз Давытка сөйләп бирде. 18•Шуннан Давыт, Раббы каршына килеп, дога кылды:

– И-и Хуҗа-Раббым, Син шулай күтәрерлек кем әле мин ул кадәр?! – диде. – Минем гаиләм ни өчен Сиңа шулай мөһим? 19Моның өстенә, и Хуҗа-Раббым, Син әле колың гаиләсенең киләчәге хакында да алдан хәбәр биреп куйдың. Бөтен кешеләр белән дә Син шундый мөгамәләдәме, Хуҗа-Раббым? 20Шушыларга өстәп тагын нәрсә әйтә алам мин Сиңа?! Син бит Үзеңнең колыңны беләсең, Хуҗа-Раббым! 21Бу бөек эшләрне Син әйткән сүзең хакына, йөрәгең кушканга эшләп, киләчәктә нәрсә эшлисеңне колыңа алдан әйтеп куясың. 22Ничек бөек Син, Хуҗа-Раббым! Үз колагыбыз белән ишеткәнчә, Синең белән тиңләшердәй зат юктыр, Синнән башка алла юктыр!+
23Исраилиләр кебек тагын нинди халык бар?! Җир йөзендәге тагын кайсы халыкны Раббы шулай азат итте?! Үз халкыңны Мисыр иленнән коткарып, Син исемеңне дан-шөһрәткә күмдең. Үз халкың алдыннан чит кавемнәрне вә аларның илаһларын куып, Син бөек эшләр башкардың+. 24Үз халкың Исраилне Син мәңгегә Үзеңнеке дип таныдың, һәм Син, Раббы, аның Алласына әйләндең. 25Ә хәзер, Раббы Аллам, Үзеңнең колың һәм аның гаилә-йорты турындагы сүзләреңне мәңгегә ныгытып куй һәм әйткәннәреңне тормышка ашыр. 26Синең исемеңне гомер бакый олылап искә алсыннар, «Күкләр Хуҗасы Раббы – Исраил Алласыдыр!» – дип әйтсеннәр. Колың Давытның гаилә-йорты Синең каршыңда нык торсын!

27Син, Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, миңа, Үзеңнең колыңа, гаилә-йортыңны корырмын, дип әйтеп куйган идең. Шуңа күрә мин Сиңа шушы догаларымны юлларга җөрьәт иттем. 28И-и Хуҗа-Раббым, Син – Аллаһыдыр! Синең сүзләрең чын хакыйкатьтер! Үзеңнең колыңа Син әнә шундый игелекләр вәгъдә иттең! 29Колыңның гаилә-йорты күз алдыңда мәңге торсын өчен, Син аны фатихаларга ихтыяр кылдың. Шулай эшләргә Син, Хуҗа-Раббым, Үзең сүз бирдең. Синең фатихаң белән колыңның гаилә-йорты мәңге фатихалы булса иде!

8

Давытның сугышларда җиңеп чыгуы

8^1•Күпмедер вакытлар узгач, Давыт, пелештиләрне тар-мар китереп, аларны үзенә буйсындырды һәм алар кулыннан Метег-Амманы тартып алды. 2Давыт шулай ук мәабиләрне дә тар-мар итте. Ул аларны җиргә яткырып бау белән үлчәде – өчтән ике өлешен үтерде, өченчесен исән калдырды. Шул рәвешле, мәабиләр, Давытка буйсынып, салым түләүчеләргә әйләнде. 3Аннары Давыт Фырат елгасы буендагы биләмәләрен үзенә кайтару нияте белән юлга чыккан Соба патшасының – Рәхуб углы Һададгызерның гаскәрләрен тар-мар китерде+. 4Давыт аның бер мең дә җиде йөз җайдагын һәм егерме мең җәяүле гаскәрен әсир итте; йөз сугыш арбасына җигәрдәй атларны исән калдырып, калганнарының аяк сеңерләрен кисте+. 5Соба патшасы Һададгызерга ярдәмгә Дәмәшкътән арамиләр дә килде, әмма Давыт аларның егерме ике мең сугышчысын үтерде. 6Аннары Давыт арамиләрнең мәркәзе Дәмәшкътә үзенең сакчы гаскәрләрен калдырды, һәм арамиләр, Давытка буйсынып, аңа салым түләүчеләргә әйләнде. Давыт кайсы тарафка яу чапса да, Раббы аңа җиңү яуларга булыша торган булды. 7Һададгызер сугышчыларының алтын калканнарын Давыт Иерусалимгә алып килде+. 8Һададгызер патшаның Бетах һәм Беротай шәһәрләрендә исә Давыт кулга күп итеп бакыр төшерде.

9Һададгызер белән һаман сугышып яшәгән Хамат патшасы Тогый, Давытның Һададгызер гаскәрен кырып бетергәнен ишетеп, 10Һададгызер белән сугышкан һәм яу кырында җиңеп чыккан өчен, Давытка үзенең сәламен күндерергә һәм аны тәбрик итәргә дип, углы Йорамны җибәрде; Йорам аның янына көмеш, алтын һәм бакырдан коелган савытлар күтәреп килде. 11-12Давыт патша үзе буйсындырган халыкларның һәммәсеннән: арами, мәаби, аммони, пелешти, амалыкыйлардан һәм Соба патшасыннан – Рәхубның углы Һададгызердан тартып алган көмеш вә алтын белән бергә әлеге савытларны Раббыга багышлады+. 13Тоз үзәнендә эдомиләрнең унсигез меңлек гаскәрен җиңгәннән соң, Давытның исеме данга күмелде+. 14Аннары Давыт Эдомда үзенең сакчы гаскәрләрен куйды; ул бөтен Эдом җирендә үзенең сакчы гаскәрләрен булдырды, һәм бөтен эдомиләр аңа буйсына башлады. Давыт кайсы тарафка яу чапса да, Раббы аңа җиңү яуларга булыша торган булды+. 15•Шул рәвешле, Давыт, бөтен Исраил белән патшалык итеп, үзенең бар халкы өстеннән гаделлек вә дөреслек белән хакимлек кылды+. 16Сәрүя углы Йоав – аның гаскәрбашы, Ахилуд углы Еһошафат – елъязмачы,+
17Әхитүб углы Садыйк вә Абъятар углы Әхимәлик – руханилар, Сераяһ – кәтип,+
18Еһояда углы Бенаяһ керетиләр һәм пелетиләрнең[*] башлыгы итеп билгеләнде; Давыт угыллары исә руханилар булды+.

9

Давытның Йонатан углын кайгыртуы

9^1Беркөн Давыт:

– Шаул гаиләсеннән кем дә булса исәнме әле? Мин аңа Йонатан хакына игелек кылыр идем, – диде+.

2Шаул йортында Сиба исемле хезмәтчеләр башлыгы бар иде. Аны Давыт янына чакырып китерделәр, һәм патша аңардан:

– Сиба атлы кеше син буласыңмы? – дип сорады.

– Мин ул, синең колың, – дип җаваплады теге+.

3– Шаул гаиләсеннән тагын кем дә булса исәнме? – дип сорады Давыт. – Мин аңа Аллаһы мәрхәмәтенә тиң мәрхәмәт күрсәтердәй берәрсе бармы?

– Йонатанның ике аягына да аксак углы бар, – дип җавап кайтарды Сиба+.

4– Кайда ул? – дип сорады аңардан патша.

– Ло-Дебарда ул, Аммиел углы Макир гаиләсендә, – диде Сиба+.

5Шуннан Давыт үзенең кешеләрен Ло-Дебарга юллап, алар Аммиел углы Макир гаиләсеннән Йонатанның углын алып кайттылар. 6Шаулдан туган Йонатанның углы Мепибошет, Давыт янына килеп, йөзе белән җиргә капланды.

– Мепибошет! – дип дәште аңа Давыт.

– Мин ул, синең колың, – дип җаваплады теге+.

7– Курыкма, – диде аңа Давыт, – атаң Йонатан хакына мин сине мәрхәмәтемнән аермам, бабаң Шаулның бөтен басу-кырларын мин сиңа кире кайтарырмын, һәм син һәрвакыт минем табынымнан ризыкланырсың.

8Мепибошет, башын иеп, болай диде:

– Миңа, эт үләксәсенә тиң затка, шулай игелек күрсәтергә кем әле мин ул кадәр?!

9Аннары патша, Шаул хезмәтчесе Сибаны чакырып:

– Шаулның һәм аның гаиләсенең барлык мал-мөлкәтен әфәндең Шаул оныгына тапшырам. 10Димәк ки, әфәндеңнең оныгы ризыктан өзелмәсен өчен, син үзең, синең угылларың вә хезмәтчеләрең Мепибошетның җирен эшкәртергә һәм уңышны җыеп алырга тиеш булырсыз; әфәндеңнең оныгы Мепибошет үзе һәрвакыт минем табынымнан ризыкланыр, – диде.

Әлеге Сибаның унбиш углы һәм егерме хезмәтчесе бар иде+. 11Патшага Сиба:

– Синең колың патша әфәнденең боерыгын җиренә җиткереп үтәр, – дип җаваплады.

Шулай итеп, Мепибошет, патша углы кебек, Давыт өстәленнән тукланды. 12Мепибошетның Микә исемле кечкенә углы бар иде. Сиба йортында яшәүчеләрнең һәммәсе Мепибошетның хезмәтчеләре саналды+. 13Ике аягына да аксак Мепибошет Иерусалимдә яшәде һәм һәрвакыт патша белән бер табыннан тукланды.

10

Давытның аммониләрне җиңеп чыгуы

10^1•Күпмедер вакытлар үткәч, Аммон патшасы вафат булды, һәм патшалыкны аның углы Ханун кабул итеп алды+.

2«Нахаш миңа карата игелекле иде, мин дә аның углы Ханунга мәрхәмәт күрсәтим» дигән фикердә булып, атасын югалткан Ханун патшаның кайгысын уртаклашырга Давыт үзенең хезмәтчеләрен җибәрде, һәм тегеләр Аммон җиренә килделәр.

3Әмма Аммон түрәләре үзләренең әфәнделәре Ханунга:

– Давыт үзенең юатучыларын атаңа хөрмәт йөзеннән җибәргәндер дип уйлыйсыңмы әллә? Шәһәрне карап-күзәтеп, соңыннан җимереп китәр өчен җибәрмәде микән Давыт үзенең хезмәтчеләрен? – диделәр.

4Шуннан Ханун Давытның хезмәтчеләрен тотып алды да һәркайсының сакалын яртылаш кырдырып, янбашлары турысыннан киемнәрен яртылаш кистереп кайтарып җибәрде. 5Хезмәтчеләренең бик нык мәсхәрә ителүен ишеткәч, Давыт «Сакалыгыз җиткәнче Әрихәдә калыгыз, шуннан соң гына өегезгә кайтырсыз» дигән боерыгын ирештерер өчен, алар каршына хәбәрчеләрен юллады.

6Давыт белән аралары бозылганны күреп, аммониләр Бәйт-Рәхубта һәм Собада арамиләрнең егерме мең жәяүле сугышчысын, шулай ук бер меңлек гаскәре белән Мәгакәһ патшаны һәм Тоб төбәгеннән унике мең сугышчыны ялладылар+.

7Давыт, бу хакта ишеткәч, Йоав җитәкчелегендәге батыр сугышчыларын яуга күтәрде. 8Аммон гаскәрләре шәһәр капкасыннан чыктылар да, алышырга әзерләнеп, тезелеп бастылар. Соба вә Рәхубтан килгән Арам гаскәриләре, шулай ук Тоб вә Мәгакәһ сугышчылары читтәрәк басу өстендә тупланганнар иде. 9Каршысында да, артта да дошман гаскәрләре басып торганны күргәч, Йоав, Исраилнең иң батыр сугышчыларын сайлап алып, арамиләр каршына тезеп бастырды; 10калган сугышчыларны исә, аммониләр каршысына тезәр өчен, үзенең ир туганы Әвишәйгә тапшырды:+

11– Әгәр арамиләр мине җиңә башласа, ярдәмгә килерсең, – диде ул аңа, – әгәр инде аммониләр сине җиңә башласа, ярдәмгә мин килеп җитәрмен. 12Кыю бул, халкыбыз өчен, Аллабыз шәһәрләре өчен үзебезне аямыйча көрәшик! Ә Раббы Үзе ничек кирәк санаса, шулай эшләсен+.

13Шуннан Йоав үзенең сугышчылары белән арамиләргә каршы һөҗүмгә күчте, һәм тегеләр аңардан чабарга тотындылар. 14Арамиләрнең кача башлавын күреп, аммониләр, Әвишәй гаскәренә арка куеп, шәһәр эченә кире кереп тулдылар. Аммониләр белән булган сугыштан соң Йоав Иерусалимгә әйләнеп кайтты. 15Исраилиләрдән җиңелгәннәрен күргәч, арамиләр бер гаскәргә тупландылар. 16Шуннан соң Һададгызер Фырат аръягында яшәүче арамиләрне чакырып китерде, һәм алар Һададгызерның гаскәр башлыгы Шобак җитәкчелегендә Хеламга килделәр+.

17Бу хәбәр Давытка ирешкәннән соң, ул, бөтен исраилиләрне җыеп, Үрдүнне кичте дә Хеламга таба юл алды. Арамиләр Давытка каршы яуга әзерләнеп тезелеп бастылар һәм сугышырга тотындылар. 18Арамиләр сугыш кырын ташлап исраилиләрдән кача башлады. Давыт арамиләрнең җиде йөз сугыш арбасын һәм кырык мең атлы җайдагын юк итте; Давыт дошманның гаскәр башлыгы Шобакны яралап, тегесе шунда үлеп калды. 19Исраил гаскәреннән җиңелгәннән соң, моңарчы Һададгызерга буйсынган патшаларның һәммәсе, исраилиләр белән солых төзеп, аларга буйсыну белдерде. Шушы хәлләрдән соң арамиләр аммониләргә ярдәм кулы сузарга шикләнә торган булды.

11

Давытның гөнаһ эш кылуы

11^1Яз килеп, патшаларның яу чабар вакыты җиткәч, Давыт үзенең хезмәтчеләрен һәм Исраилнең барлык гаскәрләрен Йоав җитәкчелегендә сугышка озатты; исраилиләр, аммониләрне тар-мар итеп, аларның башкаласы Рабаһны камап алдылар; бу вакыт Давыт үзе Иерусалимдә иде+. 2Беркөн кич Давыт ятагыннан торды да сараеның түбәсенә йөрергә чыкты. Шунда патша су коенучы бер хатынны югарыдан күреп алды. Әлеге хатын искиткеч гүзәл иде. 3Давыт, су коенучы хатынның кем булуын ачыклар өчен, кешеләрен җибәрде, һәм алар аңа:

– Элигамның кызы, хиттиләр кавеменнән булган Уриянең хатыны Батшеба ул, – дип килеп әйттеләр+.

4Шуннан соң Давыт әлеге хатынны алып килергә үзенең хезмәтчеләрен җибәрде. Батшеба исемле бу хатын патша хозурына килгәч, Давыт аның белән йоклады. (Батшеба әлерәк кенә күременнән чистарынган иде.) Аннары Батшеба үз өенә әйләнеп кайтты+. 5Нәтиҗәдә, хатын, авырга калып, бу хакта Давытка хәбәр итте. 6Давыт «Минем яныма хитти Урияне җибәр» дигән әмер белән Йоав янына кешеләрен юллады, һәм Йоав Урияне шулай Давыт хозурына озатты.

7Патша янына килгәч, Давыт аңардан Йоавның һәм сугышчыларның хәле, сугыш барышы турында сорашты. 8Аннары Уриягә:

– Бар, өеңә кайтып ял ит, – диде.

Урия сарайдан чыккач, патша аның артыннан бүләкләр җибәрде. 9Ләкин Урия өенә кайтмады, әфәндесенең башка хезмәтчеләре белән бергә патша сараеның капка төбендә йоклады. 10Уриянең өйгә кайтмавын Давытка җиткергәч, ул Уриядән:

– Ерак юллардан әйләнеп кайтканнан соң, ни өчен өеңдә кунмадың? – дип сорады.

11Урия Давытка:

– Аллаһы сандыгы, Исраил белән Яһүдә гаскәрләре чатырларда калганда, әфәндем Йоав үзе, аның сугышчылары ачык кыр өстендә булганда, ничек итеп мин өемә кайтып ашап-эчеп утыра вә хатыным белән ятып йоклый алыйм?! Синең гомерең вә җаның белән ант итеп әйтәм: алай эшли алмыйм мин! – дип җавап бирде.

12Шуннан Давыт аңа:

– Бүген дә биредә кал, ә иртәгә мин сине кире озатырмын, – дип, Урияне тагын бер көнгә Иерусалимдә калдырды.

13Икенче көнне патша аны үзенә чакырды. Урия аның белән ашап-эчте, һәм Давыт аны тәмам исертте. Әмма кичен Урия өенә кайтмады, әүвәлгечә әфәндесенең гаскәриләре белән бергә кичәге урынында йоклады.

Давытның Урияне үтертүе

14Иртәгесен Давыт, Йоавка хат язып, аны Урия аша юллады+. 15Давытның хатында болай дип язылган иде: «Урияне каты көрәш барган урынга, иң алгы сызыкка куегыз да читкәрәк китегез, ул шунда әҗәлен тапсын».

16Шулай итеп, шәһәрне камалышка алган чакта, Йоав Урияне дошманның иң кыю сугышчылары көрәшкән урынга куйды. 17Шәһәрдәге гаскәрләр чыгып, Йоав белән ике арада сугыш башлангач, Давыт хезмәтчеләреннән берничә кешенең гомере киселде, хитти Урия дә шунда һәлак булды. 18Шуннан Йоав, сугышның барышы турында хәбәр итәр өчен, Давыт янына үзенең кешесен җибәрде. 19-20Хәбәр илтүчегә ул болай диде:

– Патшага сугышның барышы турында сөйләп бетергәч, ул, сиңа ачуланып: «Сугышкан чакта ни өчен шәһәр диварына шулай якын килдегез? Дивардан сезгә ук атасыларын белмәдегезме?! 21Ярубешет углы Әбумәликне кем үтергәнне оныттыгызмы әллә?! Бер хатын-кыз дивардан аның өстенә тегермән ташының китеген ыргытып, ул шунда, Тебеста, үлеп калмадымыни?! Ни өчен сез дивар янына шулай якын килдегез?» – дисә, син аңа: «Синең сугышчың хитти Урия дә һәлак булды», – дип әйт+.

22Хәбәрче, Давыт хозурына килеп, Йоав кушканның һәммәсен сөйләп бирде. 23Хәбәр алып килүче кеше Давытка:

– Әлеге кешеләр, безгә һөҗүм итеп, ачык кырга чыктылар, һәм без аларны шәһәрләренең капкасына җиткәнче эзәрлекләп бардык. 24Дошман укчылары дивар өстеннән синең гаскәриләреңә ата башлады, һәм аларның кайберләре шунда әҗәлен тапты; шулай ук синең сугышчың хитти Урия дә һәлак булды, – диде.

25– Йоавка әйт: «Бу хәл сине борчымасын, сугышта һәрвакыт шулай кемдер һәлак була инде; көчеңне тупла да шәһәрне тар-мар ит!» Шулай дип аның күңелен күтәр, – диде Давыт хәбәр китерүчегә.

26Уриянең тол хатыны хәләл җефетенең үлү хәбәрен ишетеп еларга-сыктарга тотынды. 27Матәм көннәре тәмамланганнан соң, Давыт, кешеләр җибәреп, Батшебаны үз йортына алдырды, һәм Батшеба аның хатынына әйләнде, аннары аңа ир бала табып бирде.

Әмма Давытның бу эшен Раббы ошатмады.

12

Натанның Давытны фаш итүе

12^1Беркөн Раббы Давыт янына Натанны җибәрде, һәм ул, Давыт янына килеп, болай диде:

– Бер шәһәрдә ике кеше яшәгән, аның берсе бай, икенчесе ярлы булган+. 2Байның вак һәм эре терлеге бихисап күп икән. 3Ярлының исә үзе сатып алган сарык бәрәненнән башка нәрсәсе булмаган. Әлеге бәрән аның балалары белән бергә үскән; хуҗасы аны кызы урынына баккан. Сарык бәрәне хуҗасы ашаганны ашаган, аның савытыннан эчкән һәм аның күкрәгендә йоклаган. 4Беркөн бай янына бер юлчы килгән дә, бай кеше, әлеге юлчыга ашарга әзерләр өчен, үзенең сарыгын яисә үгезен суярга кызганып, теге ярлының бәрәнен чалган һәм бусагасына аяк баскан юлчы адәмгә ризык хәстәрләгән.

5Давытның әлеге байга бик нык ачуы чыгып, Натанга ул:

– Раббы Үзе шаһиттыр: моны эшләгән кеше үләргә тиеш! 6Кылган гамәле вә миһербансызлыгы өчен бәрән бәясен аңардан дүртләтә түләтергә кирәк! – диде+.

7Шунда Натан Давытка:

– Әлеге кеше – син ул! – диде. – Исраилнең Раббы Алласы менә нәрсә ди: «Мин сине, башыңа май сөртеп, Исраил патшасына ихтыяр кылдым, Мин сине Шаул кулыннан йолып алдым+. 8Мин сиңа әфәндеңнең йортын, хатыннарын бирдем, Исраил белән Яһүдә патшалыгын сиңа тапшырдым; әгәр болар аз тоелган булса, тагын да күбрәк өстәп бирер идем. 9Раббы сүзенә илтифат итмичә, ни өчен син шундый яманлык кылдың? Хитти Урияне син, аммониләр кылычыннан үтертеп, аның хәләл җефетен үзеңә хатынлыкка алдың+. 10Мин кушканнарны санга сукмыйча, хитти Уриянең хатынын үзеңә алган өчен, синең йортың өстендә мәңге кылыч эленеп торыр». 11Раббы тагын болай ди: «Бәхетсезлекне Мин сиңа үз йортыңда бирермен. Синең күз алдыңда, хатыннарыңны синнән тартып алып, якыныңа бирермен, һәм ул көпә-көндез алар белән ятып йоклар+. 12Син моны яшертен эшләдең, мин исә бөтен Исраил алдында, көн күзендә эшләрмен».

Кылган гөныһыннан Давытның тәүбә итүе

13– Раббы каршында гөнаһым чиксез минем! – диде Давыт Натанга.

Аңа җавап итеп Натан:

– Раббы синең гөнаһыңны кичерә, җаныңны кыймый, – диде. –+
14Ләкин шушы ялгыш гамәлең белән син дошманнарыңа Раббыны санламаска юл куйдың; шуның өчен синең туачак углың үләр.

15Шуннан Натан үз өенә юнәлде. Раббы исә Урия хатыны тапкан балага зыян салды, һәм сабый авырый башлады. 16Бала хакында Давыт Аллаһыга ялварды һәм авызына ризык та алмыйча, җиргә сузылып яткан килеш төннәрен өйдә япа-ялгыз уздырды+. 17Беркөнне, яткан урыныннан күтәрмәкче булып, аның янына гаиләсендәге өлкәннәр җыелып килде. Әмма Давыт урыныннан кузгалмады, алар белән ризык та уртаклашмады.

18Җиденче көн дигәндә баланың гомере өзелде. «Бала исән чакта да безнең сүзгә колак салмый иде, хәзер ничек итеп без аңа, бала вафат, дип әйтик?! Бер-бер юләрлек эшләмәсә ярый», – дип, Давытның хезмәтчеләре бу хәбәрне аңа җиткерергә кыймый торды. 19Ләкин ул, хезмәтчеләренең пышылдашып торуын күреп, баланың вафат булуын аңлады һәм алардан:

– Бала үлдеме? – дип сорады.

– Үлде, – диделәр аңа.

20Шуннан Давыт яткан җиреннән торып юынды, хуш исле майлар сөртте, өс-башын алыштырды да Раббы йортына гыйбадәт кылырга юнәлде. Өенә әйләнеп кайтканнан соң, ашарга китерергә боерды һәм утырып тамагын туйдырды. 21Хезмәтчеләре аңардан:

– Ни өчен син, бала исән чакта, ризыктан баш тартып күз яшьләре түктең, ә хәзер, баланың вафатыннан соң, урыныңнан кузгалып, ашарыңа сорап алдың? – дип кызыксындылар.

22– Бала исән чакта ризык капмавымның һәм күз яшьләре түгүемнең сәбәбе шулдыр: кем белә, бәлки, Раббы мине кызганыр да сабый исән калыр, дип уйладым, – диде Давыт аларга җавап итеп+. 23– Ә хәзер, бала үлгәннән соң, нигә миңа ризыктан баш тартырга?! Аны кире кайтара аламмыни мин?! Мин аның янына барырмын, ә ул инде минем янга кире кайтмас.

24Давыт аннары хатыны Батшебаны юатты, янына кереп, аның белән йоклады; шуннан Батшеба ир бала тапты, аңарга Сөләйман дип исем кушты. Әлеге ир баланы Раббы бик яратты+
25һәм, Натан пәйгамбәрне җибәреп, балага Натан, Раббы кушканча, Едидияһ[*] дип исем куштырды.

Давытның Рабаһ шәһәрен яулап алуы

26•Ул арада Йоав, аммониләр каласы Рабаһка каршы яуга күтәрелеп, патша кирмәнен яулап алды+
27-28һәм «Мин, Рабаһка һөҗүм итеп, каладагы чишмәләрне кулга төшердем. Хәзер син, калган гаскәрне җыеп, шәһәрне басып ал, югыйсә аны мин ала калсам, ул минем исем белән аталырга тиеш булачак» дигән хәбәр белән Давыт янына кешеләрен җибәрде.

29Давыт, гаскәрне җыеп, Рабаһка таба юнәлде һәм шәһәрне басып алды. 30Шунда Давыт, аммониләр илаһы булган Милкүм сынының башыннан бер талант[*] алтыннан коелган һәм асылташ белән бизәлгән таҗын салдырып, әлеге асылташны үзенең таҗына беркетте. Әлеге шәһәрдә Давыт бик күп мал-мөлкәт кулга төшерде. 31Шәһәрдә яшәгән халыкны исә, куып алып китеп, пычкы, тимер кәйлә һәм балта белән эшләргә, кирпеч яндырырга мәҗбүр итте. Аммониләр яшәгән бөтен шәһәрләрдә ул шулай эшләде. Шуннан Давыт үзенең барлык гаскәре белән Иерусалимгә әйләнеп кайтты.

13

Амнун белән Тамар

13^1Давыт углы Абшалумның Тамар исемле бик чибәр сеңлесе булып, шул кызга Давыт углы Амнунның гыйшкы төште. 2Үзенең туганы Тамарны уйлап, Амнун тәмам авыруга сабышты; чөнки гыйффәтле Тамарга кагылу Амнун өчен мөмкин булмастай эш тоела иде. 3Амнунның Йонадаб исемле дусты бар иде. Ул, Давытның абыйсы Шимганың углы булып, бик хәйләкәр адәм иде+. 4Беркөн шул егет Амнунга болай диде:

– Ни сәбәпле син, патша углы, көннән-көн ябыгасың? Шуны әйтмәссеңме?

– Энем Абшалумның сеңлесе Тамарны яратам мин, – дип җавап бирде аңа Амнун.

5Шуннан Йонадаб аңа мондый киңәш бирде:

– Урын өстенә менеп ят та авыруга сабыш; атаң хәлеңне белешергә килгәч, аңа: «Кыз туганым Тамар, яныма килеп, мине ашатсын; минем күз алдымда ризык әзерләгәнен карап торып, аның кулыннан ашар идем», – дип әйт.

6Амнун урын өстенә менеп ятты да авыруга сабышты; патша аның хәлен белергә дип килгәч, Амнун аңа:

– Кыз туганым Тамар, килеп, минем күз алдымда бер-ике көлчә пешерсен, мин аның кулыннан ашар идем, – диде.

7Шуннан Давыт, Тамар йортына кеше җибәреп: «Туганың Амнун өенә барып, аңа ризык хәстәрләп бир», – дип әйттерде. 8Тамар үзенең ир туганы Амнун янына юнәлде. Ул кергәндә, Амнун урын өстендә ята иде. Тамар, он алып, камыр изде, аның күз алдында ясап, көлчә пешерде. 9Көлчәләрне, табадан алып, каршына китереп куйды, әмма Амнун ризыктан баш тартып:

– Барсы да бүлмәдән чыксыннар, – диде. Бүлмәдәгеләрнең һәммәсе чыгып беткәч, 10Амнун Тамарга болай диде: – Ризыкны эчке бүлмәгә керт тә мин шунда синең кулыңнан ашармын.

Шуннан Тамар үзе пешергән көлчәләрне алды да ир туганы Амнунга эчке бүлмәгә кертеп бирде. 11Каршысына көлчәләрне китереп куйгач, Амнун аны эләктереп алды да:

– Кил, минем яныма ят, – диде.

12-13Ләкин Тамар аңа каршы килеп:

– Юк, туганым, намусыма кагылма минем! Исраил җирендә мондый кабахәтлек кылынырга тиеш түгел, акылыңа кил! – диде. – Шундый мәсхәрәдән соң мин кая барыйм?! Сине дә Исраил җирендә тилегә чыгарырлар. Патша белән сөйләшеп кара, мине сиңа бирергә каршы килмәс ул+.

14Әмма Амнун аның сүзләренә колак салмады, кыздан көчлерәк булганга, аны мәсхәрә итте – аның белән ятты. 15Ләкин соңыннан Амнун күңелендә кызга карата коточкыч нәфрәт уянды, әлеге нәфрәт моңарчы кызга булган мәхәббәттән берничә тапкыр көчлерәк иде.

– Тор, кит биредән! – диде аңа Амнун.

16-17– Юк, кума мине, – дип ялварды Тамар, – син миңа бер әшәкелек эшләдең инде, мине куып, тагын да зуррак явызлыкка барасың!

Ләкин Амнун аны тыңларга да теләмәде, хезмәтчесен чакырып китереп:

– Бу хатынны биредән куып чыгар да артыннан ишекне бикләп куй! – дип боерды.

18Патшаның гыйффәтле кызлары кия торган озын җиңле күлмәк кигән Тамарны хезмәтче өйдән куып чыгарды һәм артыннан ишекне бикләп куйды. 19Шуннан Тамар башына көл сипте дә, өстендәге чуар киемнәрен ерткалап, куллары белән башын тоткан килеш кычкырып елый-елый китеп барды.

20– Синең белән ир туганың Амнун булдымы? – дип сорады аңардан абыйсы Абшалум. – Тынычлан, сеңлем, ул – синең туганың, бу кадәр бетеренмә.

Шуннан Тамар ялгызы гына абыйсы Абшалум йортында яшәп калды. 21Бу хакта ишеткәч, Давыт патшаның бик нык ачуы чыкты. 22Абшалум исә ни яхшыдан, ни яманнан Амнунга бер сүз катмады, чөнки, сеңлесе Тамарны мәсхәрәләгән өчен, Амнунга булган нәфрәте чик-чамасыз иде.

Сеңлесе өчен Абшалумның Амнуннан үч алуы

23Ике ел вакыт үтеп, Эфраим каласы янындагы Багал-Хатсорда сарык йоны кыркыр вакыт җиткәч, патшаның барлык угылларын Абшалум үзенә кунакка чакырды. 24Абшалум, патша хозурына килеп:

– Бүген синең колың йортында сарык йоны кыркыйлар, патша үзе һәм аның түрәләре мин колың белән барса иде, – диде.

25Әмма патша, Абшалумга каршы килеп:

– Юк, углым, без, җыйнаулашып барып, сине мәшәкатьләмик, – диде патша.

Абшалум ни гозерләп сораса да, патша, хәер-фатихасын күндереп, аңа барудан баш тартты.

26– Алайса безнең белән абыем Амнун барсын, – диде аңа Абшалум.

– Нигә синең белән барырга тиеш ул?! – дип сорады патша.

27Әмма Абшалум һаман шулай кыстагач, Амнунга һәм бөтен патша угылларына Абшалум белән барырга патша рөхсәт итте. 28Абшалум исә үзенең хезмәтчеләренә:

– Амнуннан күз алмагыз; ул, шәраб эчеп, кәефләнеп китүгә, мин сезгә: «Амнунга һөҗүм итегез!» – дип әйтермен, һәм сез аны үтерерсез. Курыкмагыз, мин сезгә шулай боерам, кыю һәм батыр булыгыз! – диде.

29Абшалумның хезмәтчеләре, хуҗасы ничек кушса, шулай эшләделәр: алар Амнунның җанын кыйдылар. Патшаның башка угыллары исә урыннарыннан торды да һәркайсы, үз качырына атланып, тизрәк качу ягын карады. 30Патша угыллары әле юлда чакта ук Давытка «Патшаның барлык угылларын Абшалум үтереп бетерде, аларның берсе дә исән калмады» дигән хәбәр килеп иреште, 31һәм патша, урыныннан кузгалып, өстендәге киемнәрен ертты да җиргә капланды; аңа карап, янәшәсендәге хезмәтчеләр дә өс киемнәрен ерттылар+. 32-33Ләкин Давытның абыйсы Шимга углы Йонадаб аңа:

– Патшаның бөтен угылларын да үтереп бетергәннәр дип уйламасын әфәндем, бары Амнун гына вафат, сеңлесен мәсхәрәләгән көннән бирле Абшалум аны үтерергә ниятләп йөри иде, – диде+.

34Бу вакытта инде Абшалум качып киткән иде.

Шәһәр капкасы янында сакта торучы егет башын күтәреп карады һәм тау битендәге юл буйлап түбән таба төшеп килүче зур бер төркемне күреп алды. 35Йонадаб шунда патшага:

– Әнә, патша угыллары кайтып килә, колың ничек әйткән булса, нәкъ шулай килеп чыкты, – диде.

36Ул шулай дип әйтеп бетерүгә, патша угыллары кайтып җиттеләр һәм кычкырып еларга тотындылар. Патша үзе дә, аның хезмәтчеләре дә ачы күз яшьләре түкте.

37-38Абшалум, шулай итеп, үзенең бабасы хозурына – Гәшүр патшасы булган Аммихуд углы Талмай янына качты һәм өч ел буе шунда яшәде. Давыт исә углы Амнунны югалту кайгысыннан һаман елап-сыктавында булды+. 39Әмма вакыт узган саен, аның йөрәге Абшалум хакында ныграк борчылды, чөнки, Амнунның әҗәленнән соң, ул инде тынычлана төшкән иде.

14

Абшалумның Иерусалимгә әйләнеп кайтуы

14^1Патшаның Абшалум хакында уйланып йөрүен күреп, 2Сәрүя углы Йоав, Тыкуадан акыллы-зирәк бер хатынны патша янына алып килер өчен, кешеләр җибәрде. Әлеге хатынга ул:

– Зур хәсрәткә тарыган кеше сыман, өстеңә кайгы киемнәре ки дә хуш исле майларыңны сөртенмичә, матәм тоткан хатын кыяфәтендә+
3патша хозурына кер һәм мин сиңа әйтәсе сүзләрне җиткер, – диде һәм ни-нәрсә әйтергә икәнен өйрәтте.

4Тыкуадан килгән хатын, патша хозурына кереп, башын түбән иде дә йөзе белән җиргә капланды һәм:

– Ярдәм ит миңа, патша! – диде+.

5– Нәрсә борчый сине? – дип сорады аңардан патша.

– Мин – тол хатын, ирем үлде минем, – дип җаваплады хатын. – 6Синең колыңның ике углы бар иде. Беркөн шулай басуда чакта алар ызгышып киттеләр, һәм аларны аерырдай кеше булмады. Шуннан берсе икенчесен яралап үтерде. 7Хәзер бөтен кардәш-ыру миңа каршы күтәрелде. «Үзенең туганына кул күтәргән катыйльне безгә бир, туганының җанын кыйган өчен, без дә аның башына җитәбез! Нәселен корытабыз аның!» – ди алар. Әгәр аны үтерсәләр, минем соңгы өмет чаткысы сүнәчәк – җир йөзендә иремнең исеме дә, дәвамы да калмаячак.

8– Бар, тынычлап өеңә кайт, синең хакта боерыгымны бирермен, – диде аңа патша.

9Әмма Тыкуадан килгән хатын аңа:

– Патша әфәндем, гаеп минем башыма һәм атам гаиләсенә төшсен; патша үзе дә, аның тәхете дә гаепсездер, – диде+.

10– Сиңа каршы чыга калсалар, аларны минем яныма алып кил – бүтән борчымаслар сине, – диде патша.

11Хатын исә сүзен дәвам итте:

– Алайса, патша, кан өчен үч алырга һәм углымның гомерен өзәргә юл куймаска Раббы Аллаң исеме белән ант ит.

– Раббы Үзе шаһиттыр: углыңның башыннан сыңар чәч бөртеге дә төшмәс! – диде патша+.

12– Патша әфәндемә тагын бер сүз әйтергә рөхсәт итсәң иде, – диде хатын.

– Әйтеп кара, – дип җаваплады патша.

13– Шулай икән, ни өчен син Аллаһы халкына каршы эш итәсең? – диде хатын. – Патша үзенең сүзләре белән үзенә хөкем чыгара, чөнки ул сөргендәге углына кайтырга рөхсәт бирми. 14Җир өстенә түгелгән суны кире җыеп алып булмаган кебек, дөнья куйган кешегә дә кабат җан өрү мөмкин түгел. Аллаһы берәүнең дә җанын харап итәргә теләми, читкә тибәрелгән кеше Миннән читләшә күрмәсен, дип борчыла+. 15Шуңа күрә мин, әлеге сүзләремне әфәндем патшага җиткерергә ниятләп, аның хозурына килдем, чөнки халкым мине куркуга салды. «Патша белән сөйләшеп карыйм әле, бәлки, колы кушканча эшләр, 16гозеремне тыңлап бетерер һәм, Аллаһы тарафыннан безгә тәгаенләнгән мал-мөлкәткә кызыгып, мине вә углымны юк итәргә ниятләгән адәмнәр кулыннан коткарыр», – дип уйладым. 17Әфәндем патшаның сүзләреннән соң күңелемнән мин, җаныма тынычлык иңәр, дигән идем, чөнки әфәндем патша, Аллаһының фәрештәсе сыман, яманны яхшыдан аера белә. Раббы Аллаң һәрчак юлдашың булсын!+

18Шунда патша:

– Минем соравыма яшермичә җавап бир, – диде.

– Сөйлә, әфәндем патша, – диде хатын.

19-20– Йоав кулы уйнамыймы монда? Бу сүзләрне сиңа ул сөйләргә куштымы? – дип сорады патша.

– Үзең исән-имин булган кебек, сүзләрең хактыр, әфәндем патшадан уңга да, сулга да каерырга мөмкин түгел – колың Йоав әмере бу; шушы хәлне яхшыртыр өчен, әлеге сүзләрне ул әйтергә кушты. Әмма әфәндем, Аллаһы фәрештәсе сыман, зирәк акыллыдыр: җир йөзендә ни-нәрсә кылынганы аңа мәгълүмдер+.

21Шуннан Давыт патша Йоавка:

– Мин барысын да син теләгәнчә эшләрмен – углым Абшалумны кайтар, – диде.

22Йоав башын иде, йөзе белән җиргә капланып, патшага мактау сүзләре әйтте:

– Әфәндем патшаның мин колыңа яхшы мөнәсәбәттә икәне мәгълүм булды бүген, чөнки патша үзенең колы теләгәнчә эшләде.

23Шуннан Йоав, Гәшүр тарафына юл алып, Абшалумны Иерусалимгә алып кайтты+. 24Әмма патша «Абшалум үз йортына кайтсын, минем йөземә бакмасын!» дигән әмер бирде, һәм Абшалум үз йортына әйләнеп кайтты – аңа патша хозурына керергә рөхсәт булмады.

Абшалумның Давыт белән татулашуы

25Бөтен Исраил җирендә Абшалум кебек күркәм, мәхәббәтле, баш түбәсеннән алып аяк табанына кадәр гәүдә-сынында һичбер кимчелексез ир-ат заты булмый. 26Чәче җитеп, аның авырлыгы гәүдәсен баса башлагач, Абшалум, елга бер тапкыр чәчен алдырып, аны үлчи иде – чәченең авырлыгы патша үлчәве белән ике йөз шәкылга[*] җитә иде. 27Абшалумның өч углы һәм Тамар атлы бер кызы булып, әлеге кыз күз явын алырлык чибәр иде+.

28Шул рәвешле, патша белән күрешми-очрашмыйча, Абшалум Иерусалимдә ике ел гомер кичерде. 29Беркөн Абшалум, патша хозурына йомыш белән җибәрергә ниятләп, Йоавны чакыртып алмакчы булды, әмма тегесе аның янына килергә теләмәде. Шуннан ул Йоавны икенче кат чакыртты, ләкин Йоав килүдән тагын баш тартты. 30Шуннан Абшалум үзенең хезмәтчеләренә:

– Минем басу белән янәшә Йоавның арпа кишәрлеген күрәсезме? Барып ут төртегез шуңа, – дип боерды, һәм Абшалумның хезмәтчеләре әлеге кишәрлеккә ут салдылар. 31Шуннан соң Йоав, кузгалып, Абшалумның өенә килде һәм аңардан:

– Ни өчен синең хезмәтчеләрең минем кишәрлеккә ут салды? – дип сорады.

32Абшалум исә Йоавка болай дип җавап кайтарды:

– Сине чакыртып, мин кеше җибәрдем, синең аркылы патшадан: «Нигә дип мин Гәшүрдән кайттым икән? – дип белешмәкче идем. – Шунда гына калсам, яхшырак булыр иде». Патша белән күрешәсем килә минем. Әгәр инде гаепле икәнмен, үтерсен ул мине!+

33Шуннан Йоав, патша янына барып, әлеге сүзләрне аңа җиткерде, һәм Абшалумны патша үзенә чакыртып алды. Абшалум, патша хозурына килеп, йөзе белән җиргә капланды; һәм патша аны үпте.

15

Абшалумның фетнә оештыруы

15^1Шуннан Абшалум үзенә арбалар, атлар һәм арба алдыннан чабып баручы илле ир-егет булдырды+. 2Ул, таңнан торып, шәһәр капкасы янына чыгып басар иде дә, дәгъва белән патша хөкеменә килүчене үз янына чакырып китереп, аның кайсы шәһәрдән булуын сорашыр иде. Йомыш белән килүче: «Синең колың Исраилнең фәлән ыругыннан», – дип җавап кайтарганнан соң,+
3-4Абшалум аңа:

– Синең дәгъваларың урынлы, хактыр, әмма патша хозурында синең сүзләреңә колак салырдай кеше табылмас, – дияр иде һәм, – И-и, әгәр дә шушы җирнең хөкемчесе итеп мине куйсалармы?! Нинди генә бәхәс яисә дәгъва белән килсәләр дә, һәрбер кешене кабул итеп, гадел хөкем чыгарыр идем, – дип өстәр иде+.

5Берәрсе шунда аның каршына килеп баш ия калса, Абшалум, кулларын сузып, аны кочаклап үбәр иде. 6Патша хөкеменә килүче һәр кеше белән Абшалум үзен шулай тотты, шул рәвешле, ул әкренләп Исраил халкының күңелен яулый барды. 7Дүрт ел үткәч, Абшалум Давытка болай диде:

– Раббы алдында әйткән нәзеремне үтәргә мин Хебрунга барам. 8Мин, синең колың, Арам җирендәге Гәшүр төбәгендә яшәгән чакта, Раббы кушып Иерусалимгә әйләнеп кайта алсам, Раббыга корбан китерер идем, дип нәзер әйткән идем+.

9– Юлың имин булсын, – диде аңа патша, һәм Абшалум Хебрунга юл алды.

10Шуннан Абшалум «Быргы тавышын ишетүгә: „Абшалум Хебрунда тәхеткә утырды!“ – дип игълан итегез!» дигән хәбәрне җиткерү өчен, Исраил җирендә яшәүче барлык ыругларга үзенең шымчыларын җибәрде.

11Абшалум үзе белән бергә Иерусалимнән ике йөз кеше ияртеп алып китте. Алар эшнең нәрсәдә икәнен белмичә, ихлас күңелдән аның чакыруын кабул иттеләр. 12Корбан чалу йоласын башкарган чакта, Абшалум Гило шәһәрендә яшәүче Давыт киңәшчесе Ахитофелны чакыртып китертте. Шул рәвешле, Абшалум оештырган фетнә көчәя-киңәя барып, Абшалум тирәсенә халык һаман агыла, туплана торды+.

Давытның Иерусалимнән качуы

13Беркөн Давыт янына хәбәрче килеп:

– Исраилиләрнең күңеле Абшалум ягына авышты, – диде+.

14Шуннан Давыт үз хозурында, Иерусалимдә булган барлык хезмәтчеләренә:

– Кузгалыгыз, безгә качарга кирәк! Югыйсә Абшалумнан котылу булмаячак; халыкны кылычтан уздырып шәһәрне җимермәсен өчен, безгә ашыгырга кирәк+.

15– Әфәндебез патша ничек хәл кылса, шулай эшләрбез, без – синең колларың, – диде аңа хезмәтчеләре.

16Патша үзе, йортта булган бар халык аның артыннан җәяүләп юлга чыкты. Үзенең ун кәнизәген патша йортны карап торырга калдырды+. 17Патша һәм аңа ияргән халык җәяүләп юлга кузгалды; Бәйт-Мерхак янына җиткәч, бермәлгә туктап калдылар. 18Шунда патша яныннан аның бөтен хезмәтчеләре, аннары җансакчылары үтте, алар артыннан патша белән бергә Гәт шәһәреннән күчеп килгән алты йөзләп гәтле узды+. 19Шулчак патша гәтле Иттайга:

– Нишләп син безнең белән барасың? Кире борыл, теге патша белән кал; син үз җиреңнән сөрелгән кеше ләбаса. 20Кичә генә син үзең бирегә килдең, ә бүген сине үзем белән алып китимме? Кая барганымны әлегә үзем дә белмим; кире әйләнеп кайт, үзең белән ир туганнарыңны да алып кит; мәрхәмәт вә тугрылык синең юлдашың булсын! – диде.

21Патшага җавап итеп Иттай:

– Раббы да, әфәндем патша да – шаһит: гомерем белән хушлашырга туры килсә дә, әфәндем патша барган урынга аның колы да барыр! – диде+.

22– Алайса, минем белән киттек, – диде Давыт Иттайга.

Шуннан гәтле Иттай, аның барлык кешеләре һәм аларның балалары – бөтенесе бергә юлга кузгалды. 23Патша кешеләре узган вакытта, бөтен ил зар елап калды. Патша һәм аның юлдашлары Кыдрун ташкынын үттеләр, аннары чүлгә таба юл тоттылар+. 24Садыйк һәм аның белән бергә бөтен левиләр Аллаһының сандыгын күтәреп бардылар. Алар сандыкны куйганнан соң, Абъятар, бар халык шәһәрдән чыгып беткәнче, калкулык өстендә корбаннар китерә торды+. 25Шунда Садыйкка патша болай диде:

– Аллаһы сандыгын шәһәргә кире илтеп куй. Раббы миннән разый булса, Ул мине бирегә кире кайтарыр, һәм мин сандыкны да, Аның йортын да күрермен. 26Әгәр инде Ул: «Мин синнән разый түгел», – дип әйтә икән, димәк, барысы да Аның ихтыярында: минем белән ни теләсә, шуны кылсын+.

27Рухани Садыйкка патша тагын болай диде:

– Кара аны, исән-имин шәһәргә әйләнеп кайт; үзең белән углың Ахимагасны һәм Абъятар углы Йонатанны ал, угылларыгызның икесе дә сезнең белән булсын+. 28Сездән миңа хәбәр килеп җиткәнне чүлдәге үзәнлектә көтәрмен.

29Садыйк белән Абъятар Аллаһы сандыгын Иерусалимгә алып кайтып урнаштырдылар һәм үзләре дә шунда калдылар. 30Давыт исә Зәйтүн тавына күтәрелүендә булды; күз яшьләре түгә-түгә ул һаман алга барды, аның башы бөркәүле, аяклары ялангач иде; юлдашларының да башы бөркәлгән булып, һәркайсы зар елап алга атлады+. 31Бервакыт Давытка:

– Абшалум белән бергә Ахитофел да фетнәчеләр арасында, – дигән хәбәр җиткерделәр.

– И-и Раббым! – диде шунда Давыт. – Ахитофелның киңәшләре хупланмасын!+

32Аллаһыга гыйбадәт кыла торган тау башына күтәрелгәч, Давыт үзенең дустын – әрки Хушайны очратты. Аның өстендәге киемнәре ерткаланып, башына туфрак сибелгән иде+.

33– Әгәр син минем белән барсаң, миңа мәшәкать кенә булырсың, – диде аңа Давыт, –+
34ә менә шәһәргә кайтып, Абшалумга: «Патша, мин – синең колыңдыр; моңарчы атаңның колы булдым, хәзер исә синең колың», – дисәң, Ахитофел киңәшләренең гамәлгә ашуына юл куймассың+. 35Руханилар Садыйк белән Абъятар анда синең белән булыр; патша йортында ишеткән һәр сүзеңне аларга сөйләп бар. 36Садыйк углы Ахимагас белән Абъятар углы Йонатан да аталары янында булыр. Сезгә килеп ирешкән һәр хәбәрне алар аша миңа җиткереп торыгыз+.

37Давытның дусты Хушай шәһәргә әйләнеп кайткан мәлдә, Абшалум Иерусалимгә кереп килә иде+.

16

Сибаның Давытка ризык китерүе

16^1Давыт тау башыннан бераз төшүгә, аның каршысына көтмәгәндә пар ишәгенә ике йөз данә көлчә, йөз бәйләм йөзем, йөз бәйләм инҗир һәм бер турсык шәраб төягән Мепибошет хезмәтчесе Сиба килеп чыкты+.

2– Нәрсәгә болар? – дип сорады патша аңардан.

– Ишәкләргә патша атланып йөрер, икмәк һәм җимеш гаскәриләргә ризык булыр, шәрабны исә чүл кичкәндә хәле киткән кешеләр эчәр, – дип җавап кайтарды Сиба+.

3– Синең әфәндеңнең углы кая? – дип сорады аңардан патша.

– Иерусалимдә калды ул, «Менә хәзер исраилиләр атам тәхетен миңа кайтарырлар», – дип өметләнә, – диде Сиба+.

4Шунда патша Сибага:

– Моңарчы Мепибошетныкы саналган бөтен мал-мөлкәт синеке булыр, – диде.

Сиба, башын иеп:

– Әфәндем патша киләчәктә дә һәрдаим миннән канәгать булса иде, – диде.

Шымгыйның Давытны яманлавы

5-6Давыт патша Бахурим шәһәренә якынлашып килгәндә, аның каршысына Шаулга туган тиешле Гера углы Шымгый килеп чыкты да Давыт һәм аның түрәләренең уң вә сул ягыннан килүче гаскәриләргә таш ата-ата, яман телләнеп артларыннан иярде.

7– Кит биредән, кит, катыйль, адәм актыгы! – дип кычкыруында булды ул. – 8Шаул урынына тәхеткә менеп утырган өчен, Шаул гаиләсенең каны өчен Раббы синнән үч ала. Раббы әнә патшалыкны Абшалумга, синең углыңа тапшырды. Явыз кеше булганга шушы бәлагә тарыдың син!

9Шулчакны Сәрүя углы Әвишәй:

– Ни өчен эттән туган бу нәрсә минем әфәндем патшаны яманлый?! Барып, башын кыеп төшерергә рөхсәтеңне бир, – дип, патшага мөрәҗәгать итте+.

10– Сезнең эшегез түгел бу, Сәрүя угыллары. Әгәр Раббы аңа Давытны яманларга кушкан икән, «Ник син алай эшлисең?» – дип, аны кем туктата алыр?! – диде Давыт+. 11Аннары Әвишәйгә һәм үзенең барлык хезмәтчеләренә мөрәҗәгать итеп: – Әгәр минем орлыктан туган углым минем җанны кыярга ниятли икән, Беньямин ыругыннан булган әлеге адәмнән нәрсә көтәргә кала?! – дип өстәде. – Тимәгез аңа, яманлый бирсен, Раббы шулай кушкандыр. 12Бәлки, Раббы, минем бүгенге кимсетелүемне күреп, миңа Үзенең фатихасын күндерер.

13Шул рәвешле, Давыт һәм аның кешеләре үз юлында булды, Шымгый исә Давыт ягына таш һәм тузан ата-ата, яман телләнеп тау бите буйлап аларга ияреп барды. 14Патша һәм аның белән булган бар халык, арып-талып Үрдүн буена килеп җиткәннән соң, хәл алырга туктады.

Ахитофелның Абшалумга киңәш бирүе

15Абшалум исә үзенә ияргән исраилиләр белән бергә Иерусалимгә аяк басты; Ахитофел да аның янәшәсендә булды. 16Шулвакыт Давытның дусты әрки Хушай, Абшалум янына килеп:

– Яшәсен патша! Яшәсен патша! – диде+.

17– Шушымы инде дустыңа булган тугрылыгың? Ни өчен син дустың белән китмәдең? – диде аңа Абшалум.

18– Юк, Раббы вә шушы халык – бар Исраил сайлаган кеше яклы мин. Мин биредә калам, – дип җавап бирде Хушай Абшалумга. – 19Давыт углына хезмәт итмичә, кемгә хезмәт итим мин?! Атаңа ничек хезмәт иткән булсам, сиңа да шулай ук хезмәт күрсәтермен.

20– Киңәшеңне бир, нишләргә безгә? – дип сорады шунда Абшалум Ахитофелдан.

21– Атаң йортны карарга кәнизәкләрен калдырды, син шулар белән йокла, – дип киңәш бирде аңа Ахитофел, – шул чакны атаңда сиңа карата нинди нәфрәт уянганын бөтен Исраил халкы ишетер, һәм синең тарафдарларың ышанычлы ярдәмчеңә әйләнер+.

22Шуннан сарай түбәсе өстендә Абшалум өчен чатыр кордылар, һәм ул бөтен Исраилнең күз алдында атасының кәнизәкләре янына керде+.

23Ул заманда Ахитофел биргән киңәшләр Аллаһыдан иңгән үгет-нәсыйхәт кебек саналып, аның һәр киңәше Давыт өчен дә, Абшалум өчен дә гаять әһәмиятле иде.

17

Ахитофел корган ниятләрнең Хушай тарафыннан җимерелүе

17^1Шулай беркөн Абшалумга мөрәҗәгать итеп Ахитофел:

– Унике мең кеше сайлап алып, бүген төнлә Давыт артыннан куа чыгарга рөхсәт ит, – диде. – 2Мин аның арган-талган, ихтыяры сынган вакытын туры китереп һөҗүм итәрмен дә куркуга салырмын, һәм аның белән булган кешеләр кайсы кая таралышып беткәч, патшаны үтерермен. 3Шул рәвешле мин әлеге кешеләрнең барысын синең кул астына тапшырырмын. Син үтерергә теләгән кеше вафат булгач, бөтен халык тынычлыкта калыр.

4Бу ният Абшалумның үзенә дә, Исраил өлкәннәренең дә күңеленә хуш килде. 5Ләкин Абшалум:

– Әрки Хушайны чакырыгыз, тыңлап карыйк, ул ни әйтер икән, – диде+.

6Хушай аның хозурына килде, һәм Абшалум Хушайга болай диде:

– Ахитофел менә болай ди; ул кушканны эшликме? Әгәр аныңча эшләмәсәк, син нинди киңәш бирерсең?

7– Ахитофелның киңәше бу юлы бик шәпләрдән түгел, – диде Хушай Абшалумга 8һәм сүзен дәвам итте: – Син атаңны да, аның кешеләрен дә яхшы беләсең: алар кыю вә баласыннан аерылган ана аю сыман яман ачулы. Моңардан тыш, синең атаң – тәҗрибәле сугышчы: төн кунарга ул үзенең кешеләре белән калмас+. 9Хәзер ул, мөгаен, берәр мәгарәгә яисә башка бер урынга кереп яшеренгәндер. Әгәр атаң беренче булып синең кешеләреңә һөҗүм итсә, халык бу хакта ишетеп: «Абшалум яклы кешеләр җиңелгән икән», – дияр. 10Ул чагында арыслан йөрәкле батыр сугышчылар да төшенкелеккә бирелер, чөнки атаңның да, аның гаскәриләренең дә нинди гайрәтле сугышчылар булуы бөтен Исраилгә мәгълүмдер. 11Шуңа күрә миннән сиңа киңәш шул: Даннан алып Беер-Шебага кадәр бөтен Исраил синең яныңа җыелсын; халык диңгез ярындагы ком бөртеге сыман күп булыр, һәм аларны көрәшкә син үзең алып барырсың+. 12Әнә шул чагында без Давытка каршы яуга күтәрелербез һәм, ул кайда булуга карамастан, җирне тоташ томалап алган чык сыман аның өстенә ябырылырбыз – ул үзе дә, аның белән булган кешеләрнең дә берсе-бер исән калмас. 13Әгәр инде ул кайсы да булса шәһәргә кереп качарга уйласа, бөтен Исраил шул шәһәр янына арканнарын алып килеп, әлеге шәһәрне елгага сөйрәп төшерербез, аңардан бер генә таш әсәрен дә калдырмабыз.

14Абшалум һәм бөтен исраилиләр әрки Хушайның киңәшен Ахитофел биргән киңәштән яхшырак дип таптылар. Шул рәвешле, Раббы, Абшалумны бәлагә салыр өчен, Ахитофел биргән яхшы киңәшне кабул иттермәде+.

Давытның, кисәтү алып, Үрдүнне кичүе

15Аннары Хушай:

– Абшалумга һәм Исраил өлкәннәренә Ахитофел болай дип киңәш иткән иде, мин исә менә мондый киңәш бирдем, – дип, руханилар Садыйк белән Абъятарга хәбәр җиткерде. – 16Ә хәзер, – дип өстәде ул, – тизрәк Давыт янына кеше җибәрегез һәм аңарга: «Бүген төн кунарга кичү янында чүлдә калма, ничек кенә булса да елга аръягына чыгарга кара, югыйсә үзең дә, яныңдагы бар халык та һәлак булырга мөмкин», – дип әйтегез.

17Рухани угыллары Йонатан белән Ахимагас, Рогел инеше янында туктап, хәбәр көтеп калдылар, чөнки аларга шәһәрдә күзгә чалынырга ярамый иде. Хезмәтче хатын хәбәр китергәч, алар Давыт патшаны кисәтергә тиеш иделәр+. 18Ләкин бер үсмер, аларны күреп калып, Абшалумга җиткерде; әмма егетләр качып өлгерделәр һәм, Бахуримга килеп, бер кешенең ишегалдында коега төшеп яшеренделәр. 19Әлеге кешенең хатыны, читтән караганда берни сизелмәслек итеп, кое авызына җәймә чыгарып җәйде дә җәймә өстенә ашлык таратты+. 20Абшалум хезмәтчеләре, әлеге хатын янына өйгә кереп:

– Ахимагас белән Йонатан кайда? – дип сорадылар.

Хатын аларга:

– Кичү аша елга аръягына чыгып киттеләр, – дип җавап кайтарды.

Абшалум хезмәтчеләре әлеге егетләрне эзләп-эзләп тә таба алмагач, Иерусалимгә әйләнеп кайттылар. 21Алар китүгә, егетләр, коедан чыгып, Давыт патшаны кисәтергә ашыктылар.

– Тизрәк елга аръягына чыгыгыз, чөнки Ахитофел сезнең хакта шундый-шундый киңәшләр бирде, – диде алар патшага.

22Давыт һәм аның янындагы кешеләр тиз генә җыендылар да, Үрдүнне кичеп, елга аръягына чыктылар – таңга кадәр һәммәсе теге якка чыгып беткән иде инде. 23Ахитофел исә, аның киңәшенә колак салмауларын күреп, ишәгенә атланды да үз шәһәренә таба юл алды. Кайтып җиткәч, гаиләсенә васыятен калдырды һәм үз-үзенә кул салды – асылынып үлде. Аны ата-бабалары төрбәсендә гүргә иңдерделәр+.

24Давыт Маханаим шәһәренә килеп җиткәндә, Абшалум исраилиләр белән Үрдүнне кичеп чыккан иде+. 25Гаскәр башлыгы итеп Йоав урынына Абшалум Амессайны куйды. (Амессай изрегыллы Итраның углы иде. Амессайның әнисе исә Нахаш кызы Абигәйль булып, Абигәйль үзе Сәрүянең кыз туганы иде. Ә Сәрүя Йоавның әниседер.)+
26Абшалум җитәкчелегендә исраилиләр Гилыгад җирендә чатырларын кордылар.

27Давыт Маханаимгә килеп җитүгә, аммониләр башкаласы Рабаһта яшәүче Нахаш углы Шоби, ло-дебарлы Аммиил углы Макир һәм Гилыгад төбәгендәге Рогелимнән Барзиллай+
28Давытка һәм аның кешеләренә урын-җир, савыт-саба, балчык чүлмәкләр, бодай, арпа, он, тары ярмасы, ногыт борчагы, ясмык, 29бал, эремчек, сарыклар, сыер сөтеннән сыр алып килделәр.

– Халык ачыккан һәм талчыккандыр, чүл кичеп эчәселәре дә килгәндер, – диде алар+.

18

Давыт сугышчыларының Абшалум гаскәрен җиңүе

18^1Үзе белән килгән кешеләрне бер кат күздән кичергәннән соң, Давыт алар өстеннән меңбашлары вә йөзбашлары билгеләде дә, 2халыкны өч өлешкә бүлеп, аның бер өлешен Йоав, икенче өлешен Йоавның кардәше Сәрүя углы Әвишәй, өченче өлешен гәтле Иттай җитәкчелегендә яуга озатып җибәрде.

– Мин дә сезнең белән барам, – диде патша үзенең кешеләренә+.

3Әмма иярченнәре:

– Юк, син безнең белән барырга тиеш түгел, – дип, аңа каршы төштеләр. – Әгәр без куркып кача башласак, моңа игътибар итүче булмас; яртыбыз үлеп калса, шулай ук әһәмият бирмәсләр; ә син берүзең безнең ун меңебезгә торасың; шулай булгач, шәһәрдә калып, безгә ярдәм итсәң, яхшырак булыр.

4– Сез ничек кирәк тапсагыз, шулай эшләрмен, – дип җавап бирде патша.

Шуннан патша шәһәр капкасы янына барып басты, халык исә йөзләп һәм меңәрләп капкадан чыга торды. 5Йоавка, Әвишәйгә һәм Иттайга:

– Минем хакка Абшалумга зыян китермәгез! – дип әмер бирде Давыт патша, һәм патшаның Абшалум хакында гаскәр башлыкларына биргән шушы боерыгын сугышчылар ишетеп торды.

6Давытның сугышчылары кырга, Абшалум яклы исраилиләргә каршы чыкты, һәм Эфраим урманында алар арасында сугыш башланды. 7Ул көнне көрәш аяусыз булды: сугыш кырында егерме мең кеше ятып калды; Давыт сугышчылары исраилиләрне тар-мар китерде. 8Көрәш бөтен әйләнә-тирәгә җәелде; ул көнне кылычка караганда кешеләрне күбрәк урман һәлак итте+.

9Алыш барган бер мәлдә, Абшалум Давытның сугышчылары белән очрашты: Абшалум качырына атланып бара иде, шулчак качыр җәелеп үскән зур бер имән ябалдашы астына чабып керде дә, Абшалум, чәче белән имән ботаклары арасында буталып, күк белән җир арасында асылынып калды, атланган качыры исә китеп барды; 10сугышчыларның берсе, моны күреп алып:

– Абшалум имәндә асылынып тора, – дип, Йоавка килеп әйтте.

11– Абшалумны күрә торып, ни өчен син аның җанын кыймадың? Моның өчен мин сиңа ун шәкыл көмеш белән сугышчылар каешы бирер идем, – диде Йоав әлеге хәбәрне китерүчегә.

12– Кулыма мең шәкыл көмеш тоттырсагыз да, патша углына кул күтәрмәс идем, чөнки патшаның сиңа һәм Әвишәй белән Иттайга: «Минем хакка Абшалумга зыян китермәгез», – дип әмер биргәнен мин үз колагым белән ишетеп тордым. 13Тормышымны куркыныч астына куеп башкача эшләгән булсам, бу хакта барыбер патшага мәгълүм булыр иде; син исә читтә калыр идең, – дип җавап кайтарды теге.

14Шунда Йоав:

– Синең белән вакыт уздырганчы! – дип, кыска саплы өч сөңге алып китеп барды да әле һаман имәндә асылынып торган Абшалумның йөрәгенә кадады.

15Йоавның корал йөртүче ун сугышчысы исә Абшалумны чолгап алып җанын кыйды. 16Шуннан Йоав, быргысын уйнатып, исраилиләр артыннан куа чыккан сугышчыларны туктатты. 17Йоав сугышчылары, Абшалумның мәетен урмандагы тирән чокырга ташлап, өстенә биек итеп таш өйделәр. Шуннан исраилиләр өйләренә таралышты+.

18«Бу дөньяда исемемне хәтерендә саклардай углым юк» дип, Абшалум әле үзе исән чакта ук Патшалар үзәнендә һәйкәл куйдырып, аны үз исеме белән атаган була. Әлеге һәйкәл бүгенге көндә дә һаман шулай «Абшалум һәйкәле» дип атала+.

Абшалумның вафаты турында Давытның хәбәр алуы

19Садыйк углы Ахимагас шунда Йоавка:

– Бәлки, мин йөгерим, Раббы сине дошманнарыңнан коткарды, дип патшага хәбәр итим? – диде.

20Әмма Йоав:

– Юк, син бүген түгел, башка бер көнне хәбәр итәрсең, чөнки патшаның углы вафаттыр, – дип, аңа каршы килде 21һәм хәбәши бер хезмәтчесенә: – Бар, күргәннәреңне патшага җиткер! – диде.

Шуннан теге, Йоавка баш иеп, Давыт патша янына ашыкты. 22Ләкин Садыйк углы Ахимагас үзенекен сөйләвендә булды:

– Ни булса – шул, мин дә теге хәбәши адәм артыннан йөгерәм, – диде ул Йоавка.

– Ник син аның артыннан йөгермәкче буласың, углым? Хәбәрең өчен сиңа әҗере булмас, – дип җавап кайтарды Йоав.

23– Булмасын, ләкин мин барыбер йөгерәм, – дип үзсүзләнде Ахимагас.

– Ярый, йөгер алайса, – диде аңа Йоав.

Ахимагас, Үрдүн үзәненнән турыга йөгереп, хәбәши адәмнән алдарак килеп җитте. 24Давытның эчке һәм тышкы капка арасында утырган чагы иде. Шәһәр диварына күтәрелеп, капка түбәсенә килеп баскан сакчы шәһәргә таба йөгерүче бер кешене күреп алды 25һәм бу хакта патшага хәбәр итте.

– Бер генә кеше булгач, димәк, ул хәбәр алып килә, – диде патша.

Хәбәр белән килүче һаман якыная бирде. 26Аннары югарыда басып торган сакчы, йөгерүче икенче кешене күреп алып:

– Әнә, тагын бер кеше йөгерә, – дип, капка каравылчысына кычкырды.

– Монысы да хәбәр белән килә, – диде патша.

27– Беренчесенең йөреш-торышлары Садыйк углы Ахимагасныкына охшаган, – диде сакчы.

– Әйбәт кеше ул, яхшы хәбәр белән киләдер, – диде патша+.

28– Тынычлык! – дип кычкырды патшага Ахимагас һәм аның каршына килеп җиргә кадәр башын иде. – Әфәндем патшага кул күтәрүче кешеләрне тар-мар китергән Раббы Аллаңа мактау-шөкерләр яусын!

29– Абшалум исән-иминдер бит? – дип сорады аңардан патша.

– Патша колы Йоав мине бирегә озатканда, барысы да зур борчуда иде, тик анда нәрсә булганы миңа мәгълүм түгел, – диде Ахимагас.

30– Читкәрәк китеп, менә шушында көтеп тор әле, – диде аңа патша.

Ахимагас читкәрәк китеп басты.

31Бераздан теге хәбәши адәм килеп җитте.

– Әфәндем патшага сөенечле хәбәр алып килдем! – диде ул. – Сиңа каршы баш күтәргән кешеләрнең һәммәсен Раббы бүген җәзага тартты.

32– Абшалум исән-иминме? – дип сорады патша.

– Андый язмышны әфәндем патшаның дошманнарына һәм сиңа каршы хәйлә-мәкер коручыларга теләр идем мин+.

33Бу хәбәрдән патша коелып төште. Аннары:

– Абшалум углым! И-и углым, углым, и-и Абшалум! Синең урыныңа мин генә үлгән булсамчы, Абшалум углым, и-и углым! – дип такмаклый-такмаклый, капка өстендәге бүлмәгә кереп, ачы күз яшьләре түкте.

19

Абшалум хакында Давытның күз яше түгүе

19^1Шуннан соң Йоавка: «Абшалум хакында патша кайнар күз яшьләре коя», – дип килеп әйттеләр, һәм 2шул көндәге җиңү бөтен гаскәриләр өчен авыр кайгыга әйләнде, чөнки углын югалткан патшаның чиксез хәсрәтләнүе турында ишеттеләр. 3Сугышчылар, яу кырын ташлап качкан кеше сыман, тыныч кына, шауламаска тырышып, шәһәргә әйләнеп кайттылар. 4Патша исә кулы белән йөзен каплаган килеш:

– Абшалум углым! И-и углым, углым, и-и Абшалум! – дип такмаклый-такмклый, иңрәп елый бирде.

5Йоав, патша өенә килеп, Давытка:

– Синең гомереңне, угыл-кызларың гомерен, хатыннарың вә кәнизәкләрең гомерен саклап калган сугышчыларыңны мыскыл иттең син бүген, – диде. – 6Сине дошман күрүчеләрне син яратасың, сине яраткан кешеләрне исә дошман күрәсең; синең өчен гаскәрбашлары да, сугышчылар да бернигә тормый икән. Мин бүген шуны белдем: Абшалум исән калып, без барыбыз үлеп бетсәк, синең өчен, мөгаен, яхшырак булыр иде. 7Кыскасы, урыныңнан кузгал да, чыгып, сугышчыларыңның кәефен күтәр. Раббы белән ант итеп әйтәм: әгәр халкың янына чыкмасаң, бүгенге төннән синең яныңда бер кеше калмас, ә монысы инде яшьлек елларыңнан алып бүгенге көнгә кадәр син кичергән бәла-казаларның иң зурысы булыр.

8Шуннан патша, урыныннан кузгалып, капка янына чыгып утырды. Бу хакта халыкка җиткерделәр, һәм бар халык патша каршына килеп басты.

Давытның әйләнеп кайтуы өчен әзерлек күрү

Бу вакытны инде Абшалум яклы исраилиләрнең һәркайсы өенә таралышкан булып,+
9һәрбер Исраил ыругында кайнар бәхәс бара иде:

– Патша безне, дошман кулыннан йолып алып, пелештиләрдән азат итте, ә хәзер Абшалумнан куркып, үз җиреннән качарга мәҗбүр булды+. 10Башына май сөртеп, без сайлап куйган Абшалум патша сугышта ятып калды; шулай булгач, ни өчен соң әле без кабат үз патшабызны кайтармыйбыз?!

11Шуннан Давыт патша руханилар Садыйк белән Абъятарга болай дип әйтергә кушты:

– Яһүдә өлкәннәренә шуны җиткерегез: «Бөтен Исраил җирендә патшаны кабат үз урынына кайтару хакында сүз чыккач, ник әле сез патшаны үз йортына кайтарырга ашыкмыйсыз+? 12Сез – минем туганнарым, каным вә тәнемдер. Шулай булгач, ни өчен соң сез патшаны үз йортына кайтарырга теләүчеләр арасында иң соңгылар булырга тиеш?!» 13Амессайга исә болай дип әйтегез: «Син – минем белән бер кан, бер тәндер. Әгәр сине Йоав урынына мәңгегә үземнең гаскәр башлыгы итеп куймасам, миңа Аллаһының иң каты каһәре төшсен!»+

14Амессай бөтен яһүдиләрнең йөрәген эретте, һәм алар һәммәсе бер булып: «Үзеңнең бөтен хезмәтчеләрең белән кире кайт», – дип, патшага хәбәр җибәрделәр. 15Шуннан патша, кайтыр юлга чыгып, Үрдүн буена юнәлде, яһүдиләр исә, патшаны каршы алыр һәм Үрдүн аша чыгарыр өчен, Гилгәлгә килделәр+.

Давытның Шымгыйга мәрхәмәт күрсәтүе

16Беньямин ыругыннан Гера углы Шымгый – ул Бахурим шәһәреннән иде – яһүдиләр белән бергә Давыт патша каршына ашыкты+. 17Аңа ияреп беньяминнәрдән мең кеше килде. Аның унбиш углы, егерме хезмәтчесе, Шаул йортындагы хезмәтчеләр башлыгы Сиба да биредә иде. Алар, Үрдүнне кичеп, патшаны каршыларга ашыктылар –+
18патша гаиләсен бирге ярга алып чыгар һәм патшаның теләкләрен үтәр өчен, елга аръягына чыктылар. Патша Үрдүнне кичәргә җыенып торганда, Гера углы Шымгый аның каршына килеп капланды:

19– Әфәндем патша, син Иерусалимнән чыгып киткән мәлдә, синең колың кылган гөнаһны җинаятькә санамасаң иде, кабат хәтереңә төшереп аны күңелеңдә сакламасаң иде+. 20Чөнки синең колың үзенең гөнаһ эш кылганын болай да беләдер. Ә менә бүген мин бөтен Йосыф йортыннан беренче булып әфәндем патшаны каршы алырга килдем, – диде.

21Әмма моңа каршы Сәрүя углы Әвишәй:

– Патшалыкка Раббы Үзе тәгаенләгән затны яманлаган өчен, Шымгый үләргә тиеш түгелмени?! – диде+.

22– Сезнең эшегез түгел бу, Сәрүя угыллары! Ни өчен сез бүген миңа карышасыз? Бүген, үземнең Исраил патшасы булуымны белгән көнне, Исраил җирендә кемнең дә булса җаны кыелырга тиешме?!+

23– Юк, син исән калырсың! – дип ант итте Давыт Шымгыйга+.

Давытның Мепибошетка эшләгән яхшылыгы

24Шаул углы Йонатаннан туган Мепибошет да патшаны каршыларга чыкты. Патша Иерусалимне ташлап киткән көннән алып исән-имин кабат шәһәргә әйләнеп кайтканчы, аягын да юмады ул, сакал-мыегын да кырмады, өс-башын да чистартып тормады+. 25Патшаны каршы алырга дип Иерусалимнән килгәч, Давыт аңардан:

– Ни өчен син, Мепибошет, минем белән китмәгән идең? – дип сорады.

26– Әфәндем патша, мине хезмәтчем алдады; аксак булгач, хезмәтчемә: «Ишәкне җигеп атланам да патша белән китәм», – дигән идем; 27ләкин әфәндем патша алдында хезмәтчем Сиба мин колыңа яла якты. Әмма әфәндем патша Аллаһы фәрештәсе кебектер: үзең ничек кирәк санасаң, шулай эшлә+. 28Әфәндем патша каршында атамның бөтен йорты гаепле булуга карамастан, син үзеңнең колыңны үзең белән бер табыннан ризыкланучылар янына утырттың. Шулай булгач, нинди йөз белән мин патшадан нидер сорарга җөрьәт итим?! – диде Мепибошет+.

29Мепибошетка патша болай диде:

– Нигә бу хакта сөйләп торырга?! Мин болай хәл кылдым: биләмә җиреңне Сиба белән үзара бүлешегез.

30Әмма моңа каршы Мепибошет:

– Әфәндем патша исән-имин үз өенә әйләнеп кайткач, Сиба бөтен җирне үзенә алса да ризамын, – дип җавап кайтарды.

Давытның Барзиллайга эшләгән яхшылыгы

31Патшаны Үрдүн аша алып чыгып кайтыр юлга озатыр өчен, Гилыгад төбәгендәге Рогелимнән Барзиллай да килде. 32Барзиллай сиксәнен тутырган бик карт һәм бик бай кеше иде. Патша Маханаимдә яшәгән чакта, аның бөтен кирәк-ярагын әлеге карт кайгыртып торды.

Патша:+

33– Минем белән Иерусалимгә барыйк, мин сине тәрбия кылырмын, – дип тәкъдим итте Барзиллайга.

34Әмма патшага җавап итеп, Барзиллай:

– Патша белән Иерусалимгә барырлык гомерем калмагандыр, 35-36миңа инде сиксән яшь. Яхшыны яманнан аера аладыр дисеңме?! Ашаган ризыгымның, эчкән суымның тәмен тоймагач, җырчыларның тавышларын да ишетмәгәч, әфәндем патшага йөк булып нигә барыйм әле мин?! Мин, синең колың, Үрдүнне кичеп, патшаны бераз озата барыйм; ә сиңа, патша булган кешегә, миңа шундый игелек күрсәтергә кирәкмәстер+. 37Колыңа үз иленә кайтырга рөхсәт ит, үз шәһәремдә, ата-анам кабере янында җан бирим. Ә менә синең колың, минем углым Кимһам, әфәндем патша белән китсен; аның өчен нәрсә эшләргә теләсәң, шуны эшлә, – диде+.

38– Ярар, – диде патша, – Кимһам минем белән барсын, аның өчен мин син теләгәннең һәммәсен эшләрмен; синең өчен дә мин җаның теләгәннең һәммәсен эшләрмен.

39Шуннан соң бар халык, шулай ук патша да, Үрдүнне кичте. Патша, Барзиллайны үбеп, аңа үзенең хәер-фатихасын күндерде. Барзиллай өенә кайтып китте, 40ә патша Гилгәлгә юл алды, аның белән бергә Кимһам да китте. Бөтен Яһүдә халкы һәм Исраил халкының яртысы патшаны озата барды.

Яһүдиләр белән исраилиләрнең патша хакындагы бәхәсләре

41Шунда бөтен исраилиләр, җыелып килеп, патшага болай диделәр:

– Ни өчен безгә кардәш Яһүдә ир-егетләре, сине урлап китеп, бөтен гаиләң һәм хезмәтчеләрең белән бергә Үрдүн аша алып чыктылар?

42Яһүдә халкы аларга җавап итеп:

– Патша – безнең кан кардәшебез. Нигә шуның өчен безгә ачу сакларга?! Без патша хисабына ризыкланмадык, аңардан бүләкләр алмадык, – диде.

43Моңа каршы исраилиләр яһүдиләргә болай диде:

– Безнең Давытка булган хакыбыз ун тапкырга зуррактыр. Ни өчен сез безне санламыйсыз? Патшабызны кире кайтару хакында беренче булып сүзне без башладык түгелме?!

Әмма яһүдиләрнең дәгъвалары исраилиләрнекенә караганда катгыйрак булды+.

20

Шебаның Давытка каршы баш күтәрүе

20^1Алар арасына очраклы рәвештә Беньямин ыругыннан бер яман бәндә – Бикри углы Шеба килеп эләккән була. Әнә шул кеше, быргысын уйнатып, халыкны үз янына җыйды да:

– Ишай углы Давытта безнең өлешебез юк. Шулай булгач, әйдәгез, исраилиләр, өйләребезгә таралышыйк! – диде+.

2Шуннан исраилиләр, Давыттан аерылып, Бикри углы Шеба артыннан ияреп киттеләр. Яһүдиләр исә, Үрдүннән Иерусалимгә сәфәр кылганда, патшалары янында булдылар. 3Иерусалимдәге үз йортына әйләнеп кайтканнан соң, Давыт, өйне саклар өчен калдырган ун кәнизәген сак астындагы махсус бер өйгә урнаштырып, кабат алар янына беркайчан аяк басмады. Аларны карап-ашатып тоттылар, һәм алар, тол хатыннар сыман, үлгәнче шунда яшәп калдылар+.

4Беркөн Давыт Амессайга:

– Өч көн эчендә минем хозурыма яһүдиләрне чакырып китер, үзең дә кил, – дип әмер бирде+.

5Амессай яһүдиләрне чакырырга дип чыгып китте, ләкин билгеләнгән вакытка эшен бетерә алмады. 6Шуннан Давыт Әвишәйгә:

– Бикри углы Шеба хәзер Абшалумга караганда зуррак бәла китерергә мөмкин, – диде. – Минем кешеләрне алып Шебаны эзәрлекли чык, берәр ныгытылган шәһәргә кереп күздән югалмагае.

7Шуннан Йоавның кешеләре, җансакчылары һәм барча сугышчылары, Бикри углы Шебаны эзәрлекләп, Иерусалимнән чыгып киттеләр+. 8Гибгондагы зур таш янында алар каршына Амессай очрады. Йоав, хәрби киемнән булып, кынысыннан җиңел генә шуып чыга торган кылычын янтыгына аскан иде. Амессай каршына атлагач, Йоавның кылычы шуып төште.

9– Исән-имин яшисеңме, туганым? – дип сәлам бирде Йоав һәм, Амессайны үпмәкче булып, уң кулы белән аның сакалыннан тотты. 10Амессай исә Йоав кулындагы кылычка игътибар итмәде – кылыч Амессайның корсагына кереп китте, һәм аның бавыр-эчәкләре җиргә килеп төште. Йоавка кабат кылыч белән чәнчергә туры килмәде, чөнки Амессай җан биргән иде инде. Аннары Йоав үзенең ир туганы Әвишәй белән бергә Бикри углы Шеба артыннан куа китте+. 11-12Йоавның бер яшь сугышчысы, Амессайның үле гәүдәсе янында тукталып:

– Йоавка һәм Давытка тугры булганнар Йоав артыннан калышмасын! – дип, гаскәриләргә кычкырды һәм, юл уртасында кан эчендә яткан Амессай янында һәркемнең туктап калуын күреп, Амессайның гәүдәсен юл уртасыннан басу эченә өстерәп алып керде дә өстенә кием каплады.

13Амессайның гәүдәсен юл өстеннән алгач, бөтен сугышчылар, Бикри углы Шебаны эзәрлекләп, Йоав артыннан кузгалды. 14Шеба исә, бөтен Исраил ыругларының җирләре аша узып, Әбел-Бәйт-Мәгакәһкә барып җитте; Беринең кабиләсе аның артыннан иярде+. 15Йоав, үзенең кешеләре белән Әбел-Бәйт-Мәгакәһкә килеп җитеп, аны камап алды һәм кала дивары тирәли туфрак өемнәре күтәртте. Йоав кешеләре диварны җимерергә тырышканда, 16акыллы-зирәк бер хатын шәһәр дивары өстеннән:

– Тыңлагыз әле, тыңлагыз! Йоавка әйтегез, бире килсен, миңа аның белән сөйләшергә кирәк! – диде.

17Йоав килгәч, хатын аңардан:

– Йоав син буласыңмы? – дип сорады.

– Мин, – диде ул.

– Колыңның сүзен колак салып тыңла әле! – диде хатын.

– Тыңлыйм, – диде Йоав.

18– Әүвәл заманда: «Киңәш кирәк булса, Әбелгә килегез, җавапны шунда табарсыз», – дип әйтә торганнар иде. 19Безнең шәһәр Исраилдәге тыныч-имин калаларның берседер; син исә шәһәрләрнең анасы саналган шушы каланы җимерергә телисең; ни сәбәпле син Раббы мирасы саналган әлеге шәһәрне харап итәргә җыенасың? – диде аңарга әлеге хатын.

20-21– Җимерергә дә, юк итәргә дә җыенмыйм мин, – дип җавап бирде аңа Йоав, – алай түгел бу. Ләкин таулы Эфраим төбәгеннән бер бәндә, Бикри углы Шеба, Давыт патшага каршы баш күтәрде, әнә шул кешене миңа тотып бирсәгез, шәһәрегезне тынычлыкта калдырырмын.

– Без сиңа дивар өстеннән аның башын ташларбыз, – диде хатын Йоавка.

22Аннары әлеге хатын, шәһәр халкына мөрәҗәгать итеп, үзенең акыллы киңәшен бирде, һәм шәһәр халкы, Бикри углы Шебаның башын чабып, аны Йоавка ташлады. Шуннан Йоав быргысын уйнатты, һәм гаскәриләре өйләренә таралды; Йоав үзе исә патша хозурына Иерусалимгә әйләнеп кайтты.

23•Йоав бөтен гаскәрләрнең башлыгы булды; Еһояда углы Бенаяһ исә җансакчылар белән җитәкчелек итте;+
24ялланып эшләүчеләр эшен Адорам тикшереп торды; Ахилуд углы Еһошафатка елъязма язуны йөкләделәр;+
25кәтип хезмәтен Шева башкарды; Садыйк һәм Абъятар руханилар булды;+
26Яһир нәселеннән Гыйра да Давыт хозурында рухани булды.

21

Ачлык башлану һәм гибгонлыларның үче

21^1Давыт патшалык иткән чорда, өч ел рәттән җиргә ачлык килде. Шуннан Давыт Раббыга мөрәҗәгать итте, һәм Раббы аңа:

– Боларның бөтенесе дә Шаул һәм аның канга сусаган гаиләсе гибгонлыларның җанын кыйган өчен, – дип җавап бирде.

2-3Гибгонда яшәүчеләр исраилиләр түгел, ә бәлки амориләр иде. Исраилиләр аларга зыян-зарар кылмаска ант иткән була, әмма исраилиләрне һәм яһүдиләрне кайгыртып, Шаул гибгонлыларны кырып бетерергә карар кыла.

Давыт, гибгонлыларны җыеп:

– Мин сезгә нәрсә эшли алам? Сез Раббы халкына хәер-фатиха күндерсен өчен, гаебебезне ничек юа алам? – дип сорады+.

4-6Гибгонлылар Давытка:

– Безгә Шаулның яисә аның йортының алтын-көмеше дә кирәкми, исраилиләрдән кемнеңдер җанын кыярга да җыенмыйбыз, – дип җавап бирде.

– Нәрсә телисез соң сез? Мин сезнең теләгегезне үтәргә әзермен, – диде аларга патша.

Шуннан алар патшага:

– Безнең җаннарны кыйган, безне бөтен Исраил җиреннән юк итәргә җыенган бәндәнең нәселеннән җиде ир-атны безнең кулга тапшыр, – диделәр, – без аларны Раббы каршында Гибгада, Раббы тавында асарбыз.

– Мин аларны сезгә тапшырырмын, – диде патша+.

7Шаул углы Йонатан белән Раббы каршында антлашканга күрә, Шаул углы Йонатанның Мепибошет исемле углын патша аяп калды+. 8-9Аяһ кызы Риспаның Шаулга табып биргән ике углын – Армони белән Мепибошетны – һәм Шаул кызы Мерабның мехолалы Барзиллай углы Адриелгә тапкан биш углын исә Давыт гибгонлылар кулына тотып бирде; һәм әлеге җиде ир-егетне Раббы каршында тау өстендә асып куйдылар. Алар җидесе берьюлы вафат булды; аларның җаннары арпа урагы башланган беренче көннәрдә кыелды++.

10Шушы хәлдән соң Аяһ кызы Риспа, тупас тукыма алып, аны шул тау өстенә илтеп җәйде дә уракка төшкән көннән алып күкләрдән Аллаһы яңгырлары коя башлаганчыга кадәр мәетләрне көндезен күк кошларыннан, төннәрен кыр җәнлекләреннән саклады. 11Шаул кәнизәге булган Аяһ кызы Риспаның ни-нәрсә кылганын Давытка җиткергәннән соң, 12Давыт, Гилыгад Явешендә яшәүчеләр янына барып, Шаулның һәм аның углы Йонатанның сөякләрен алып кайтты. (Шаулны Гильбога тавында үтергәннән соң, пелештиләр аларны Бәйт-Шан мәйданында асып куйган булалар; Гилыгад Явешендә яшәүчеләр исә яшертен рәвештә мәетләрне алып кайталар)+. 13Давыт Шаулның һәм аның углы Йонатанның сөякләрен алып кайтканнан соң, асып куйган теге җиде кешенең дә сөякләрен җыеп алдылар. 14Шаул вә аның углы Йонатанның сөякләрен Беньямин җирендәге Села шәһәрендә, Шаул атасы Кыйшның төрбәсендә дәфен кылдылар[*]. Патша кушканның һәммәсен халык җиренә җиткереп үтәде, һәм Раббы, Исраилнең догаларын кабул кылып, ачлыкка чик куйды+.

Пелештиләргә каршы исраилиләр алып барган сугышлар

15Көннәрдән беркөнне пелештиләр белән исраилиләр арасында кабат сугыш башланды. Давыт үзенең кешеләре белән пелештиләргә каршы көрәшкә күтәрелде, һәм, сугыша торгач, аның көче кими башлады. 16Шулвакыт кулына өч йөз шәкыл авырлыгында бакыр сөңге тоткан, биленә яңа кылыч аскан Рефаим нәселеннән Ишби-Беноб, үтермәкче булып, Давытка таба омтылды+. 17Ләкин Сәрүя углы Әвишәй Давытка ярдәмгә килде һәм, пелештигә һөҗүм итеп, аны үтерде. Шушы хәлдән соң Давыт сугышчылары үз патшаларына:

– Исраилнең якты шәме сүнмәсен өчен, моннан ары беркайчан безнең белән сугыш кырына аяк басмассың, – дип ант иттеләр+.

18Күпмедер вакыттан Гөб шәһәрендә пелештиләр белән сугыш чыкты да, хушалы Сиббекәй рефаимнәр токымыннан булган Сәпнең җанын кыйды+. 19Аннары Гөбтә тагын бер көрәш булды; бәйт-лехемле Ягаре-Орегим углы Элханан биредә гәтле Галиатны үтерде. Галиатның сөңге сабы туку күшәсе[*] сыман калын иде+.

20Аннары Гәттә янә бер сугыш булды; анда аяк-кулларында алтышар бармак үскән, җәмгысы егерме дүрт бармаклы, рефаимнәр нәселенә караган гаҗәп озын буйлы берәү бар иде. 21Әнә шул кеше исраилиләрне яманларга тотынгач, Давытның кардәше Шимга углы Йонатан аны үтерде+.

22Әлеге дүрт кешенең һәммәсе Гәт шәһәрендә яшәүче рефаимнәр нәселеннән иде, аларның үлеме Давыт һәм аның хезмәтчеләре кулыннан булды+.

22

Дошманнарны җиңәргә булышкан өчен, Давытның Раббыны данлавы

22^1•Раббы Давытны барча дошманнарыннан һәм Шаулдан коткарган көнне Давыт Раббыга җыр багышлады. Аның җыры мондый иде:

2Раббы – Кыям минем, Ныгытмам һәм Йолучым!

3Аллам – сыендыручы Кыяташым,

Калканым, коткаручы Коралым, Кальгам вә Сыеныр урыным!

Коткаручым, Син мине залимнәр кулыннан йолып алдың!+

4Раббы мактауга лаектыр!

Мин Аңа ялварып дәшәм,
һәм Ул мине дошманымнан азат итә+.

5Үлем дулкыннары биләп алган иде мине,
һәлакәтле ташкыннар өстемә ябырылган иде+.

6Үлеләр дөньясының зынҗырлары урап алган,
әҗәл ятьмәләре чолгаган иде мине+.

7Бәлага тарыгач, мин Раббыга дәштем,
ярдәмгә үземнең Алламны чакырдым.

Үз йортыннан Ул мине ишетте,
зарлы авазым Аңа барып иреште+.

8Шуннан Раббының ачуы кабарды:

җир йөзе селкенә-тетри башлады,
күкнең нигезләре чатнап кубарылды+.

9Раббының борын тишекләреннән – төтен,
авызыннан исә бар нәрсәне ялмап алучы утлар бөркелде,

Аңардан ялкынлы күмерләр шартлап чәчрәде+.

10Күкләрне янтайтып Раббы түбән төште,

Аның аяк асты тоташ караңгылык иде+.

11Керубимнәрнең аркасына утырып очты Ул,
җил канатларында алга омтылды+.

12Караңгылыкка төренеп,
куе-кара болытлардан Үзенә чатыр корды+.

13Аның хозурындагы балкыштан
боз вә утлы күмерләр яуды.

14Раббы күкләрне гөрселдәтте,

Аллаһы Тәгалә Үзенең авазын ирештерде+.

15Уклар атып таратты дошманны,
яшеннәр чатнатып тар-мар китерде+.

16Раббының дәһшәтле авазыннан,
борыны бөркегән сулышыннан диңгез төпләре күренде,
дөньяның нигезләре ачылды+.
17Югарыдан сузылып Раббы кулымнан алды,
тирән сулар эченнән тартып чыгарды;+
18Көчле дошманымнан, мине күрәлмаучы,
миннән куәтлерәк бәндәләрдән коткарды-аралады мине+.

19Афәтле көнемдә алар юлыма төшкәннәр иде,
әмма Раббы миңа терәк булды.

20Ул мине иркенлеккә алып чыкты, коткарды,
чөнки мин Аның күңеленә хуш килдем+.

21Тәкъвалыгым өчен Раббы миңа әҗерен бирде,
кулларым пакьлеге өчен бүләкләде+.

22Чөнки мин Раббы юлында йөрдем,

Аллаһыдан йөз чөереп яман эш кылмадым.

23Аның бөтен карарларын күз уңында тоттым,

Канун кагыйдәләреннән читкә тайпылмадым.

24Каршында һәрчак ихлас-саф булдым,
гөнаһ эш кылудан сакландым+.

25Аның алдында тәкъвалыгымны, пакьлегемне күреп,

Раббы миңа әҗерен кайтарды.

26Тугры кешегә Син тугрысың,
күңеле керсезгә мөгамәләң керсездер.

27Пакь кешегә пакьлек кыласың,
хәйләкәргә исә хәйлә корасың.

28Мазлумнарны[*] Син яклыйсың,
карашың белән тәкәббернең башын түбән идерәсең+.

29Шәм-чырагым – Синдер, Раббым!

Караңгылыгымны Раббы яктырта!+

30Аллаһы ярдәме белән мин дошман яуларын җиңәм,

Аның ярдәме белән диварларны кичәм.

31Аллаһының юлы кимчелексез, әйткән сүзе саф-пакьтер!

Аңа сыгынган һәр кеше өчен калкан Ул!+
32Раббыдан башка тагын берәр алла бармы?!
Аллабыздан башка икенче бер кыяташ бармы?!+
33Аллаһы – миңа көч-куәт бирүче,
барыр юлымны хәвефсез кылучы.
34Аякларымны боланныкыдай җитез кыла,
биеклекләрдә мине тотрыклы итә+.
35Кулларымны сугыш һөнәренә өйрәтә,
бакыр җәядән ук атарга көч бирә+.

36И Раббым, Син миңа коткаручы калканыңны бирдең,

Синең ярдәмең мине биекләргә күтәрә.

37Син минем барыр сукмагымны киңәйтәсең,
аякларым шуңа ышанычлы атлый.

38Эзәрлекли барып, дошманымны тар-мар иттем,
кырып бетермичә кире борылмадым.

39Шундый итеп тукмадым, издем ки, җирдән калыкмас иттем –
аяк астында ятып калдылар.

40Сугышыр өчен миңа көч бирдең Син,
миңа каршы чыкканнарны аягым астына салдың+.

41Дошманнарны борылып качарга мәҗбүр иттең Син –
миңа үчлеләрне шулай тар-мар иттем+.

42Ярдәмгә чакырдылар, тик аларга котылу насыйп булмады,

Раббыга ялвардылар, тик Ул жавап бирмәде+.

43Мин аларны җирдәге тузан кебек туздырып аттым,
урам пычрагыдай таптап-издем+.

44Халык фетнәсеннән мине Син коткардың,
кавемнәр өстеннән мине баш итеп калдырдың –
мин белмәгән кабиләләр миңа хезмәт итә+.

45Каршымда билләрен бөгәләр,
тавышымны ишетүгә, буйсыну белдерәләр+.

46Рухлары сынып, калтыранып кальгаларыннан чыгалар+.

47Раббы – тере Заттыр! Минем Кыяма мактау-шөкерләр яусын!

Мине коткаручы Кыя, минем Аллам
күкләргә күтәреп макталсын!
48Ул – минем өчен Үч алучы,
чит кавемнәрне миңа Буйсындыручы,+
49мине дошманнарымнан Йолып алучы,
миңа каршы чыгучылардан мине Өстен итүче,
залимнәрдән Коткаручы+.
50Шуның өчен, и Раббы,
чит кавемнәр алдында Сиңа рәхмәтләр укырмын,
исемеңә мәдхияләр җырлармын!+

51Үзең куйган патшага Син бөек җиңүләр насыйп итәсең,

Май сөрткән затың Давытка
һәм аның нәсел-нәсәбенә мәңгелек
мәрхәмәтеңне күндерәсең+.

23

Давытның соңгы сүзләре

23^1Аллаһы югары күтәргән, Ягъкуб Алласы сайлаган затның – Исраилнең гүзәл тавышлы җырчысы Ишай углы Давытның соңгы сүзләре шушыдыр:

2«Раббы Рухы минем аша сөйли,
телемдә – Аның сүзләредер+.

3Исраил Алласы, Исраилнең Кыясы минем хакта болай дип әйтте:

„Халыклар өстеннән гаделлек белән,
Аллаһыдан куркып хакимлек итүче+
4иртәнге нурга, аяз иртәдә калыккан кояшка,
яңгырдан соң шытып чыккан үлән җемелдәвенә тиң“.

5Аллаһы каршында минем йорт-гаиләм әллә шундый түгелме?!

Аллаһы минем белән мәңгегә килешү төзеде,
һәм бу килешү какшамас вә ышанычлыдыр.

Ул мине һәрчак коткара һәм теләгәнемне бирә+.

6Явыз кешеләр исә читкә ташланган чәнечкеле куак кебек булыр –
ул куакны беркем кулына алмас,

7кагыла калса да, кулына тимер кисәге яисә сөңге сабы алыр.

Аны үсеп утырган урынында ук утка салалар».

Давытның гайрәтле сугышчылары

8•Менә Давыт гаскәрендәге батыр сугышчыларның исемнәре: тахкемони Йошеб-Башшебет – өч баһадирдан торган төркемнең башлыгы. Ул, сигез йөз кешегә каршы сөңгесен күтәреп, аларны бер алышуда тар-мар иткән баһадирдыр.

9Аңардан соң Өч каһарманның берсе – Ахуах нәселеннән Доду углы Элгазар. Сугышырга әзерләнгән пелештиләрне мәсхәрәләп көлгәндә, ул шунда, Давыт янында иде. Бу сугышта исраилиләр чигенергә мәҗбүр булды, 10Элгазар исә урынында торып калды – кулының хәле бетеп кылычына ябышып калганчы, пелештиләрне кырды. Ул көнне Раббы шулай Исраилгә бөек җиңү алып килде. Исраил гаскәриләре Элгазар янына сугыш беткәннән соң әйләнеп кайтты, анда да мәетләрне талар өчен генә.

11Аннары Әге углы, һарарлы Шамма. Пелештиләр, Лехи шәһәре тирәсендәге ясмык басуы янында исраилиләргә һөҗүм итеп, исраилиләр пелештиләрдән кача башлагач, 12Шамма, басу уртасына чыгып, басуны да саклап кала, пелештиләрне дә тар-мар китерә, һәм ул көнне Раббы Исраилгә бөек җиңү бүләк итә.

13Бервакыт шулай, уракка төшәр алдыннан, пелештиләр Рефаим үзәненә килеп тупландылар. Ул чакны Утыз башлык арасыннан әлеге өчесе Давыт янына Адуллам мәгарәсенә килде+. 14Давыт ныгытма эчендә, ә пелешти сугышчылары Бәйт-Лехемдә иде. 15Шунда Давыт бик нык сусап:

– Бәйт-Лехем капкасы янындагы коедан берәрсе эчәремә су алып килсә иде, – диде.

16Әлеге өч батыр, пелештиләр станы аша сугышып үтеп, Бәйт-Лехем капкасы янындагы коедан Давытка су алып килеп бирде. Әмма Давыт әлеге судан баш тартты, ул аны Раббыга бүләк итеп җиргә койды+.

17– Бу суны эчүдән мине Раббы сакласын! Тормышларын куркыныч астына куеп, миңа су алып кайтканнарның каны түгелмени бу?! – диде ул һәм суны эчәргә теләмәде.

Менә ни-нәрсәләр эшләде әлеге өч батыр!

18Йоавның кардәше, Сәрүя углы Әвишәй, Өч каһарманның башлыгы иде. Бервакыт ул, өч йөз кешегә каршы сөңгесен күтәреп, аларны кырып бетерде һәм әлеге Өч каһарман сыман дан яулады+. 19Әвишәй, шул Өч каһарманнан мәртәбәлерәк булып, аларның башлыгына әйләнде, гәрчә аларның берсе булмаса да.

20Кабсеһел каласыннан Еһояда углы Бенаяһ зур батырлыклар кылган гаярь сугышчы иде. Ул мәабиләрнең иң көчле ике сугышчысын үтерде. Икенче бервакытны кышкы карлы көндә, чокырга төшеп, бер арысланны үтерде+. 21Аннары ул алыптай бер мисырлының җанын кыйды: сөңге тоткан мисырлы каршына Бенаяһ таяк тотып китте һәм, тегенең сөңгесен тартып алып, мисырлының үз коралы белән аның үзен үтерде+. 22Еһояда углы Бенаяһ әнә шундый батырлыклар эшләде. Ул да, алдагы Өч каһарман сыман, зур дан-шөһрәт казанган кеше иде. 23Утыз башлык арасында иң мәртәбәлесе булып, ул теге Өч каһарманның берсе түгел иде. Давыт аны үзенең җансакчылар башлыгы итеп куйды.

24Шул Утыз гаскәри арасында түбәндәгеләр бар иде: Йоавның кардәше Асаһел, Бәйт-Лехемнән Доду углы Элханан,+
25хародлы Шамма, хародлы Элыйка, 26пелетле Хелес, тыкуалы Иккыш углы Гыйра, 27анатотлы Абигызер, хушалы Мебуннай, 28Ахуах нәселеннән Салмон, нетофалы Маһрай, 29нетофалы Багъна углы Хелеб, Беньямин җирендәге Гибгадан Рибай углы Иттай, 30пиргатонлы Бенаяһ, Гәгаш үзәненнән Һиддай, 31арбаһи Аби-Албон, бахуримлы Азмавет, 32шагалбимле Эльяхба, Яшән угыллары һәм Йонатан, 33һарарлы Шамма, арарлы Шарар углы Ахиам, 34мәгакәһи Ахасбай углы Элифелет, гилолы Ахитофел углы Элигам,+
35кәрмилле Хесро, араблы Пагарай, 36собалы Натан углы Игәл, Гәд нәселеннән Бани, 37аммони Селык, Сәрүя углы Йоавның корал йөртүчесе беһеротлы Нахрай, 38итри Гыйра, итри Гәреб, 39хитти Урия. Җәмгысы утыз җиде гаскәри+.

24

Давытның халык исәбен алырга боерык бирүе

24^1•Бервакыт Исраил халкына Раббының кабат ачуы кузгалды, һәм Ул, Давытны исраилиләргә каршы котыртып, аңа:

– Бар, Исраил вә Яһүдә халкының исәбен ал! – диде+.

2Давыт үзенең гаскәр башлыгы Йоавка:

– Кайда күпме халык яшәгәнен белер өчен, Даннан алып Беер-Шебага кадәр Исраилнең бөтен ыругларын йөреп чыгып, халыкның исәбен алыгыз, – дип боерды+.

3Әмма патшага Йоав:

– Синең Раббы Аллаң халык санын тагын йөз тапкырга ишәйтсен, һәм әфәндем патшага моны үз күзләре белән күрергә язсын иде! Ләкин әфәндем патшага бу ни өчен кирәк?! – дип җаваплады+.

4Тик патша үз сүзендә нык торды, һәм Йоав белән гаскәр башлыклары, патша хозурыннан чыгып, Исраил халкының исәбен алырга дип киттеләр. 5Алар, Үрдүнне кичеп, Гәд үзәненең урта бер җирендә урнашкан Арогыр шәһәренең уң ягына җитеп тукталдылар, шуннан соң Ягызер шәһәре аша үттеләр дә+
6Гилыгад төбәгенә, аннан Тахтим-Ходши җиренә юнәлделәр; аннары Дан-Яган шәһәренә, Сидун чигенә җиттеләр. 7Шуннан Сур кирмәненә һәм хиввиләр белән кәнганиләрнең барлык шәһәрләренә таба киттеләр. Ахырдан Яһүдәнең көньягындагы Беер-Шебага килеп җиттеләр+. 8Тугыз ай да егерме көн дигәндә алар, бөтен илне әйләнеп чыгып, кабат Иерусалимгә әйләнеп кайттылар. 9Йоав халыкның исәбен патшага җиткерде; исемлек буенча исраилиләрдә – сигез йөз мең, яһүдиләрдә исә сугышка яраклы, көчле биш йөз мең ир-егет булуы ачыкланды+.

Аллаһының Давытны җәзага тартуы

10•Әмма халык исәбен алганнан соң, Давыт, намусына көч килеп, Раббыга:

– Әлеге гамәлем белән мин гөнаһ эш кылдым; шуның өчен бүген мин Сиңа, колыңның гөнаһын кичер, дип ялварам, чөнки зур ахмаклык эшләдем, – диде+.

11Икенче көнне иртән Давыт йокыдан торуга Давыт хезмәтендәге гаиптән хәбәр[*] бирүчегә, пәйгамбәр Гәдкә Раббы сүзе иңде:+

12– Давытка, барып, минем сүзләремне җиткер: «Раббы болай дип әйтә, диген: „Мин сиңа өч төрле җәза тәкъдим итәм, шуларның берсен үзең сайлап ал“».

13Гәд, Давыт янына килеп, боларның һәммәсен аңа җиткерде. Гәд болай диде:

– Әлеге җәзаларның берсен сайлап ал: илеңә җиде ел буе тоташтан ачлык килсенме, яисә сине эзәрлекләгән дошманнарыңнан өч ай буе качып йөрисеңме, әллә инде илеңдә өч көн дәвамында халык үләт зәхмәтеннән кырылсынмы? Хәзер уйла да хәл ит: мине бирегә җибәргән Раббыга нинди җавап бирергә тиешмен?

14Гәдкә Давыт болай дип җавап кайтарды:

– Миңа бик авырдыр, ләкин адәм кулыннан җәза алганчы, Раббы кулыннан җәза күрүең хәерлерәк, чөнки Аның рәхим-шәфкате чиксездер+.

15Шуннан Раббы, шул көннең иртәсеннән алып билгеләнгән вакыт тәмамланганчы, исраилиләргә үләт зәхмәте җибәрде, һәм Даннан алып Беер-Шебага кадәр җитмеш мең кешенең гомере киселде+. 16Халыкны кырып баручы фәрештә Иерусалим каласына таба кулын сузгач, Раббы, җәза бирүдән баш тартып, фәрештәгә:

– Җитәр, төшер кулыңны! – диде.

Бу вакытта Раббы фәрештәсе явүси Орна ындыры янына җиткән иде+. 17Халыкны кырып баручы фәрештәне күргәч, Давыт Раббыга:

– Гөнаһлы мин: яманлык кылдым! Бу кешеләр, Синең сарыкларың, бернинди начарлык эшләмәде ич. Синең җәзаң миңа һәм атам гаиләсенә төшсен, – диде.

Давытның Раббыга мәзбәх коруы

18•Ул көнне Давыт янына Гәд килеп:

– Бар, явүси Орна ындырында Раббыга мәзбәх кор! – диде.

19Давыт шулай Гәд аша Раббы кушканны эшләргә китте. 20Үзенә таба килүче патшаны, аның хезмәтчеләрен күреп, Орна алар каршына чыкты һәм патша алдында җиргә кадәр башын иде, 21аннары аңардан:

– Әфәндем патша үзенең колы янына ни йомыш белән килде? – дип сорады.

Давыт аңа:

– Халык үләт зәхмәтеннән кырылмасын өчен, Раббыга мәзбәх төзергә синең ындырыңны сатып алмакчы булам, – дип җавап бирде+.

22– Әфәндем патша корбан китерү өчен җаны теләгәнне алсын. Менә сиңа тулаем яндыру корбаны өчен үгезләр, ә ашлык сугу җайланмасы һәм үгез җигү кирәк-яраклары утын булыр+. 23Мин, Орна, боларның һәммәсен патшага тапшырам, – диде Орна һәм, – Раббы Аллаң синнән разый булсын! – дип өстәде.

24Әмма патша аңа:

– Юк, боларның һәммәсе өчен мин сиңа тиешле бәясен түлим, бушка килгән әйберне мин Раббы Аллама корбан китерә алмыйм, – дип җавап кайтарды һәм, илле шәкыл[*] көмеш түләп, ындыр белән үгезләрне сатып алды.

25Аннары Давыт шул урында Раббыга багышлап мәзбәх корды һәм Аңа тулаем яндыру корбаны белән татулык корбаны китерде. Раббы, Давытның Исраил хакындагы ялыну-ялваруларына җавап итеп, Исраил илендә үләт зәхмәтен туктатты+.

* 1:18 Яшар – яһүдчә «тәкъва» мәгънәсендә.

* 2:16 Хелкат-Һассурим – яһүдчә «кылычлар басуы» мәгънәсендә.

* 4:9-11 Залим – изүче, җәберләүче, явыз.

* 5:20 Багал-Перасим – яһүдчә «Аллаһы җимерде» мәгънәсендә.

* 6:3 Сандык куелган арбаны Абинадабның Узза һәм Ахъя исемле угыллары тартып барды. – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: Аллаһы сандыгын Абинадабның калкулык өстендәге йортыннан алып чыктылар.

* 6:8 Перес-Узза – яһүдчә «Уззаны җәзага тарткан урын» мәгънәсендә.

* 7:17 Вәхи – Аллаһы тарафыннан пәйгамбәр күңеленә салынган хәбәр.

* 8:18 Керетиләр һәм пелетиләр – шушы исемдәге халыклар арасыннан ялланган патша җансакчылары.

* 12:25 Едидияһ – яһүдчә «Раббының яратканы» мәгънәсендә.

* 12:30 Талант – 30 кг.

* 14:26 Шәкыл – 10 гр.

* 21:14 Дәфен кылу – мәет күмү.

* 21:19 Күшә – туку станында буй җепне чорный торган вал.

* 22:28 Мазлум – рәнҗетелгән, түбәнсетелгән зат.

* 24:11 Гаиптән хәбәр – Аллаһыдан иңгән хәбәр, вәхи.

* 24:24 Илле шәкыл – 0,6 кг.

+ 1:1 I Патшалар 31:4, I Патшалар 30:17-20
+ 1:6 I Патшалар 31:1-4, I Елъязма 10:1-6
+ 1:9 Хөкемчеләр 9:54
+ 1:11 II Патшалар 13:31
+ 1:14 I Патшалар 24:7
+ 1:20 Михә 1:10, Ешуа 13:3, I Патшалар 31:9
+ 1:21 I Патшалар 31:1
+ 1:26 I Патшалар 18:1, I Патшалар 20:17
+ 2:1 Ешуа 14:13-15
+ 2:2 I Патшалар 25:43
+ 2:3 I Патшалар 27:2-3
+ 2:4 I Патшалар 16:13, I Патшалар 31:11-13
+ 2:8 I Патшалар 14:50-51, Ешуа 13:26

+ 2:11 II Патшалар 5:5, III Патшалар 2:11, I Елъязма 3:4

+ 2:13 Иремия 41:12

+ 2:18 I Патшалар 26:6, II Патшалар 3:30, II Патшалар 3:39, II Патшалар 16:9-10, II Патшалар 19:22, II Патшалар 23:18, I Елъязма 2:16

• 3:1 I Елъязма 3:1-4
+ 3:2 I Патшалар 25:43
+ 3:3 II Патшалар 13:37
+ 3:4 III Патшалар 1:5
+ 3:7 II Патшалар 21:8, II Патшалар 21:10

+ 3:9 I Патшалар 15:28, I Патшалар 16:13, I Патшалар 28:17

+ 3:10 Хөкемчеләр 20:1
+ 3:13 I Патшалар 14:49
+ 3:14 I Патшалар 18:25
+ 3:15 I Патшалар 25:44
+ 3:27 II Патшалар 20:10, II Патшалар 2:23
+ 3:29 Левиләр 14:2, Левиләр 15:2

+ 3:30 I Патшалар 26:6, II Патшалар 2:18, II Патшалар 2:23

+ 3:39 Иремия 38:5, II Патшалар 2:18, II Патшалар 16:9-10, II Патшалар 19:22

+ 4:2 Ешуа 18:25
+ 4:3 Нәхәмия 11:33
+ 4:4 II Патшалар 9:3, II Патшалар 9:6
+ 4:9 III Патшалар 1:29
+ 4:10 II Патшалар 1:1-16
• 5:1 I Елъязма 11:1-3
+ 5:2 I Патшалар 18:13, Зәбур 77:71
+ 5:4 III Патшалар 2:11, I Елъязма 29:27
+ 5:5 II Патшалар 2:11
• 5:6 I Елъязма 11:4-9

+ 5:6 Ешуа 15:63, Хөкемчеләр 1:8, Хөкемчеләр 1:21

+ 5:9 III Патшалар 9:15, III Патшалар 9:24, III Патшалар 11:27, II Елъязма 32:5

+ 5:10 Эстер 9:4
• 5:11 I Елъязма 14:1-7
+ 5:11 III Патшалар 5:1
+ 5:14 I Елъязма 3:5-8
• 5:17 I Елъязма 14:8-17
+ 5:18 Ишагыйя 17:5, II Патшалар 23:13
+ 5:20 Ишагыйя 28:21
+ 5:24 IV Патшалар 7:6

• 6:1 I Елъязма 13:6-14, I Елъязма 15:25-29, I Елъязма 16:1-3

+ 6:2 Ешуа 15:9, Ешуа 15:60, Чыгыш 25:22
+ 6:3 I Патшалар 7:1
+ 6:6 Саннар 4:15
+ 6:11 I Елъязма 26:4-5
+ 6:14 Зәбур 150:4

+ 6:16 I Патшалар 14:49, I Патшалар 18:20-28, I Патшалар 19:11-17

+ 6:17 I Елъязма 15:1
+ 6:18 III Патшалар 8:14
+ 6:21 I Патшалар 15:28
• 7:1 I Елъязма 17:1-15

+ 7:2 II Патшалар 12:1, III Патшалар 1:8, I Елъязма 29:29, II Елъязма 9:29, II Елъязма 29:25, Зәбур 50:2

+ 7:8 I Патшалар 16:11-13, Зәбур 77:70
+ 7:9 I Патшалар 18:14
+ 7:10 Хөкемчеләр 2:14-16, I Патшалар 12:11
+ 7:12 III Патшалар 2:10
+ 7:13 III Патшалар 8:19

+ 7:14 Зәбур 88:27-28, II Көринтлеләргә хат 6:18, Гыйбриләргә хат 1:5, Зәбур 88:31-33

+ 7:16 Зәбур 88:5, Зәбур 88:30, Зәбур 88:36-37, Зәбур 131:12, Яхъя 7:42

• 7:18 I Елъязма 17:16-27
+ 7:22 Чыгыш 15:11
+ 7:23 Канун 4:7, Канун 26:19, Канун 33:29
• 8:1 I Елъязма 18:1-13
+ 8:3 I Патшалар 14:47, III Патшалар 11:24
+ 8:4 Ешуа 11:6
+ 8:7 IV Патшалар 11:10, II Елъязма 23:9
+ 8:11 III Патшалар 7:51
+ 8:13 IV Патшалар 14:7

+ 8:14 Яратылыш 25:23, Яратылыш 27:40, Саннар 24:18

• 8:15 II Патшалар 20:23-26, I Елъязма 18:14-17

+ 8:15 III Патшалар 10:9

+ 8:16 II Патшалар 2:13, I Елъязма 11:6, III Патшалар 4:3

+ 8:17 II Патшалар 15:24, II Патшалар 20:25, I Елъязма 24:3

+ 8:18 II Патшалар 23:20, III Патшалар 2:35, III Патшалар 4:4

+ 9:1 I Патшалар 18:3, I Патшалар 20:15
+ 9:2 II Патшалар 16:1-4, II Патшалар 19:17
+ 9:3 II Патшалар 4:4
+ 9:4 II Патшалар 17:27

+ 9:6 II Патшалар 16:4, II Патшалар 19:24, I Елъязма 8:34, I Елъязма 9:40

+ 9:10 II Патшалар 19:17
+ 9:12 I Елъязма 8:34
• 10:1 I Елъязма 19
+ 10:1 I Патшалар 11:1

+ 10:6 Хөкемчеләр 18:28, II Патшалар 8:3, Хөкемчеләр 11:3

+ 10:10 I Елъязма 18:12
+ 10:12 I Патшалар 3:18
+ 10:16 III Патшалар 11:23

+ 11:1 III Патшалар 20:22, II Елъязма 36:10, I Елъязма 20:1, Канун 3:11

+ 11:3 II Патшалар 23:34, II Патшалар 23:39, I Елъязма 3:5

+ 11:4 Левиләр 15:19
+ 11:14 III Патшалар 21:8
+ 11:21 Хөкемчеләр 9:53
+ 12:1 II Патшалар 7:2, Зәбур 50:2
+ 12:6 Чыгыш 22:1
+ 12:7 I Патшалар 16:13
+ 12:9 Саннар 15:31
+ 12:11 II Патшалар 16:21-22

+ 12:13 Ешуа 7:20, II Патшалар 24:10, Зәбур 31:5, Зәбур 50:6

+ 12:16 II Патшалар 13:31
+ 12:22 Юныс 3:9
+ 12:24 I Елъязма 22:9
• 12:26 I Елъязма 20:1-3
+ 12:26 Канун 3:11

+ 13:3 I Патшалар 16:9, I Елъязма 2:13, II Патшалар 13:3

+ 13:12 Яратылыш 34:7, Левиләр 18:9
+ 13:31 II Патшалар 1:11, II Патшалар 12:16
+ 13:32 II Патшалар 13:3
+ 13:37 II Патшалар 3:3, I Елъязма 3:2

+ 14:2 I Елъязма 2:24, II Елъязма 11:6, II Елъязма 20:20, Нәхәмия 3:5, Иремия 6:1, Амос 1:1

+ 14:4 IV Патшалар 6:26

+ 14:9 I Патшалар 25:24

+ 14:11 Саннар 35:19, Канун 19:12, I Патшалар 14:45, III Патшалар 1:52, Лүк 21:18, Рәсүлләр 27:34

+ 14:14 I Патшалар 7:6, II Патшалар 23:16
+ 14:17 I Патшалар 29:9, II Патшалар 19:27
+ 14:20 I Патшалар 29:9, II Патшалар 19:27
+ 14:23 II Патшалар 13:38
+ 14:27 II Патшалар 13:1
+ 14:32 I Патшалар 20:8
+ 15:1 III Патшалар 1:5

+ 15:2 Рут 4:1, II Патшалар 18:4, II Патшалар 19:8

+ 15:4 Хөкемчеләр 9:29

+ 15:8 Яратылыш 28:20

+ 15:12 Ешуа 15:51, I Елъязма 27:33, Зәбур 3:2

+ 15:13 II Патшалар 12:11

+ 15:14 Зәбур 3:1

+ 15:16 II Патшалар 16:21-22, II Патшалар 20:3

+ 15:18 I Патшалар 30:14, II Патшалар 8:18
+ 15:21 Рут 1:17
+ 15:23 III Патшалар 15:13, IV Патшалар 23:4

+ 15:24 II Патшалар 8:17, I Патшалар 22:20, II Патшалар 8:17, II Патшалар 20:25

+ 15:26 I Патшалар 3:18

+ 15:27 III Патшалар 1:42

+ 15:30 Зәкәрия 14:4, Марк 1:11, Рәсүлләр 1:12, Эстер 6:7

+ 15:31 II Патшалар 16:23, II Патшалар 17:14
+ 15:32 Ешуа 16:2
+ 15:33 II Патшалар 19:35
+ 15:34 II Патшалар 17:5-14
+ 15:36 II Патшалар 17:17
+ 15:37 I Елъязма 27:33
+ 16:1 II Патшалар 9:2-13
+ 16:2 II Патшалар 17:29
+ 16:3 II Патшалар 9, II Патшалар 19:27
+ 16:9 II Патшалар 2:18
+ 16:10 II Патшалар 3:39, II Патшалар 19:22
+ 16:16 II Патшалар 15:34, I Патшалар 10:24
+ 16:21 II Патшалар 15:16, II Патшалар 20:3
+ 16:22 II Патшалар 12:11-12
+ 17:5 II Патшалар 15:32
+ 17:8 Гыйбрәтле сүзләр 17:12, Һошея 13:8
+ 17:11 Хөкемчеләр 20:1
+ 17:14 II Патшалар 15:31, II Патшалар 15:34

+ 17:17 II Патшалар 15:36, Ешуа 15:7, Ешуа 18:16

+ 17:19 Ешуа 2:1-6
+ 17:23 II Патшалар 15:12, Маттай 27:5
+ 17:24 Ешуа 13:26

+ 17:25 II Патшалар 19:13, II Патшалар 20:9-10, I Елъязма 2:17

+ 17:27 II Патшалар 12:26, II Патшалар 12:29, II Патшалар 9:4, II Патшалар 19:31-32, III Патшалар 2:7, Эзра 2:61, Нәхәмия 7:63

+ 17:29 II Патшалар 16:2
+ 18:2 II Патшалар 15:19-22
+ 18:8 Ешуа 10:11
+ 18:17 Ешуа 7:26, Ешуа 8:29
+ 18:18 Яратылыш 14:17, II Патшалар 14:27
+ 18:27 III Патшалар 1:42
+ 18:32 I Патшалар 25:26, Даниил 4:16

+ 19:8 Рут 4:1, II Патшалар 15:2, II Патшалар 18:4

+ 19:9 II Патшалар 5:20

+ 19:11 II Патшалар 15:29

+ 19:13 II Патшалар 17:25, II Патшалар 8:16, Рут 1:17

+ 19:15 Ешуа 4:19

+ 19:16 II Патшалар 16:5

+ 19:17 II Патшалар 9:2-13, II Патшалар 16:1-4

+ 19:19 II Патшалар 16:5-13
+ 19:21 Чыгыш 22:28, II Патшалар 16:9
+ 19:22 II Патшалар 3:39, II Патшалар 16:10

+ 19:23 III Патшалар 2:8, III Патшалар 2:36-46

+ 19:24 II Патшалар 9

+ 19:27 II Патшалар 16:3, I Патшалар 29:9, II Патшалар 14:17, II Патшалар 14:20

+ 19:28 II Патшалар 9:7
+ 19:32 II Патшалар 17:27-29
+ 19:35 II Патшалар 15:33
+ 19:37 III Патшалар 2:7
+ 19:43 Ишагыйя 11:13

+ 20:1 Канун 13:13, III Патшалар 12:16, II Елъязма 10:16

+ 20:3 II Патшалар 15:16, II Патшалар 16:21-22

+ 20:4 II Патшалар 17:25, II Патшалар 19:13
+ 20:7 I Патшалар 30:14, II Патшалар 8:18
+ 20:10 II Патшалар 3:27
+ 20:14 IV Патшалар 15:29

• 20:23 II Патшалар 8:15-18, I Елъязма 18:14-17

+ 20:23 I Патшалар 30:14

+ 20:24 III Патшалар 4:6, III Патшалар 5:14, III Патшалар 12:18

+ 20:25 II Патшалар 15:24, II Патшалар 19:11
+ 21:2 Ешуа 9:15
+ 21:6 I Патшалар 10:26
+ 21:7 I Патшалар 20:15
+ 21:8 II Патшалар 3:7, I Патшалар 18:19
+ 21:9 Рут 1:22
+ 21:12 I Патшалар 31
+ 21:14 Ешуа 18:28
+ 21:16 Канун 2:11, Канун 2:20-21

+ 21:17 III Патшалар 11:36, III Патшалар 15:4, IV Патшалар 8:19, II Елъязма 21:7, Зәбур 131:17

+ 21:18 I Елъязма 20:4-8, Канун 2:11

+ 21:19 I Патшалар 17:7

+ 21:21 I Патшалар 16:9, II Патшалар 13:3, I Елъязма 2:13

+ 21:22 Ешуа 11:22

• 22:1 Зәбур 17

+ 22:3 Зәбур 30:3-4, Зәбур 70:3, Зәбур 90:2, Зәбур 143:2, Яратылыш 15:1

+ 22:4 I Елъязма 16:25, Зәбур 47:2, Зәбур 95:4, Зәбур 144:3

+ 22:5 Зәбур 41:7, Зәбур 92:4, Юныс 2:4
+ 22:6 Зәбур 114:3-4
+ 22:7 Зәбур 119:1, Юныс 2:8

+ 22:8 Хөкемчеләр 5:5, Зәбур 76:18, Зәбур 96:4

+ 22:9 Зәбур 20:9, Ишагыйя 30:33, Яхәзкыл 20:48

+ 22:10 Зәбур 143:5, Ишагыйя 64:1, Нахум 1:3
+ 22:11 Зәбур 103:3
+ 22:12 Чыгыш 20:21, Зәбур 96:2

+ 22:14 I Патшалар 2:10, Әюб 37:4, Зәбур 67:34

+ 22:15 Хабаккук 3:11, Зәкәрия 9:14, I Патшалар 7:10

+ 22:16 Чыгыш 15:8, Зәбур 105:9
+ 22:17 Зәбур 143:7
+ 22:18 Зәбур 141:6
+ 22:20 Зәбур 30:8, Зәбур 117:5
+ 22:21 I Патшалар 26:23, Әюб 22:30
+ 22:24 Яратылыш 6:9, Әюб 1:1
+ 22:28 Зәбур 100:5
+ 22:29 Әюб 29:3, Зәбур 118:105

+ 22:31 Канун 32:4, Маттай 5:48, Зәбур 11:7, Гыйбрәтле сүзләр 30:5, Яратылыш 15:1

+ 22:32 IV Патшалар 5:15, Ишагыйя 45:5, Даниил 2:47

+ 22:34 Канун 32:13, Ишагыйя 58:14, Хабаккук 3:19

+ 22:35 Зәбур 143:1
+ 22:40 Зәбур 43:6
+ 22:41 Чыгыш 23:27

+ 22:42 I Патшалар 28:6, Әюб 27:9, Гыйбрәтле сүзләр 15:29

+ 22:43 Михә 7:10, Зәкәрия 10:5
+ 22:44 Ишагыйя 55:5
+ 22:45 Канун 33:29
+ 22:46 Михә 7:17
+ 22:48 Зәбур 46:3
+ 22:49 Зәбур 139:2
+ 22:50 Римлыларга хат 15:9
+ 22:51 Зәбур 143:10, II Патшалар 7:16
+ 23:2 Рәсүлләр 2:30, II Петердән хат 1:21

+ 23:3 Канун 32:4, II Патшалар 22:3, II Елъязма 19:7, II Елъязма 19:9, Гыйбрәтле сүзләр 16:12

+ 23:5 II Патшалар 7:15-16, Зәбур 88:30
• 23:8 I Елъязма 11:11-41, I Елъязма 27:1-15
+ 23:13 I Патшалар 22:1, II Патшалар 5:18
+ 23:16 I Патшалар 7:6
+ 23:18 II Патшалар 2:18
+ 23:20 Ешуа 15:21, II Патшалар 8:18
+ 23:21 I Патшалар 17:50
+ 23:24 II Патшалар 2:18-23
+ 23:34 II Патшалар 15:12, II Патшалар 11:3
+ 23:39 II Патшалар 11:3-17
• 24:1 I Елъязма 21:1-6
+ 24:1 Саннар 1:2-4
+ 24:2 Хөкемчеләр 20:1
+ 24:3 Канун 1:11
+ 24:5 Канун 2:36, Саннар 21:32
+ 24:7 Ешуа 11:3
+ 24:9 Хөкемчеләр 20:17, I Патшалар 11:8
• 24:10 I Елъязма 21:7-17

+ 24:10 I Патшалар 24:6, II Патшалар 12:13, I Патшалар 13:13

+ 24:11 I Патшалар 22:5
+ 24:14 Зәбур 118:156
+ 24:15 Чыгыш 30:12, Хөкемчеләр 20:1

+ 24:16 IV Патшалар 19:35, II Елъязма 32:21, Ишагыйя 37:36, Рәсүлләр 12:23, Юныс 3:10

• 24:18 I Елъязма 21:18-27
+ 24:21 Саннар 16:47-48
+ 24:22 III Патшалар 19:21

+ 24:25 II Елъязма 3:1, Саннар 16:48, Саннар 25:8

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

II Патшалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек